stat4u

środa, 12 lipca 2017

NADCIŚNIENIE TĘTNICZE / problemy pielęgnacyjne i cele opieki

Hypertonia aretrialis , czyli nadciśnienie tętnicze to utrwalone podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi (większe lub równie 140/ 90 mmHg). Częstość zachorowań na tę przypadłość rośnie wraz z wiekiem.  U młodszych osób gdzie nie powinno to występować zazwyczaj przyczyną jest nadciśnienie wtórne. Powstaje ono w wyniku występowania chorób, które podnoszą ciśnienie: choroby nerek, zespół Conna, zespół Cushinga, obturacyjny bezdech senny, zwężenie aorty  czy guz rdzenia nadnerczy (chromochłonny).
 Osoby w średnim wieku i starsze cierpiące z tego powodu nie mogą stwierdzić dokładnie co jest przyczyną wzrostu ciśnienia i takie podwyższone ciśnienie nazywamy samoistnym (pierwotnym, idiomatycznym).
Do czynników, które mogą przyczynić się do powstania choroby zalicza się:

  • czynniki genetyczne
  • zmiany aktywności układu renina - angiotensyna
  • zmiany w układzie współczulnym (wzmożona aktywność)
  • czynniki środowiskowe: zbyt duże ilości spożywania soli, mała aktywność fizyczna, otyłość, stres psychiczny

wyjaśniam pojęcie

UKŁAD RENINA - ANGIOTENSYNA- ALDOSTERON (RAA) jest to układ hormonalno- enzymatyczny , w skład którego wchodzą: renina (hormon/enzym wytwarzany przez aparat przy kłębuszkach nerkowych, jego działanie podnosi ciśnienie krwi), angiotensyna ( hormon białek osocza krwi, kontroluje stężenie jonów sodu i potasu w organizmie), aldosteron ( hormon sterydowy wytwarzany przez korę nadnerczy, ma istotny wpływ na mineralny skład moczu, wspomaga produkcję moczu w czasie reabsorbcji - wchłanianiu zwrotnym nerek, hamuje wydalanie do moczu chlorku sodu co powoduje wstrzymanie wody w organizmie).

UKŁAD WSPÓŁCZULNY - jedna z dwóch głównych części autonomicznego układu nerwowego, odpowiada za mobilizację organizmu utrzymuje homeostazę, zachowuje stałą, niewielką aktywność, reguluje także napięcie naczyń.

Nadciśnienie tętnicze pierwotne przebiega najczęściej bezobjawowo i jest niecharakterystyczne. Mogą występować bóle głowy, nudności, wymioty, nadmierna nerwowość, bezsenność.
Przyczynę udaje się określić u niewielkiej ilości pacjentów.

Syndrom „białego fartucha”

Jest to nierzadka sytuacja, o której mówimy, gdy pomiary ciśnienia tętniczego wykonywane przez personel medyczny wykazują jego podwyższone wartości, natomiast pomiary wykonywane przez pacjenta samodzielnie w domu są prawidłowe. Przyczyną takiego nadciśnienia jest oczywiście stres, a nie faktyczna choroba.
KLASYFIKACJA CIŚNIENIA TĘTNICZEGO

















Następstwem nadciśnienia tętniczego krwi może być:

  • uszkodzenie i miażdżyca naczyń krwionośnych
  • udar krwotoczny lub niedokrwienny
  • przerost mięśnia sercowego
  • zawał mięśnia sercowego
  • niewydolność krążenia
  • niewydolność nerek


PROBLEMY PIELĘGNACYJNE

 Ból i zawroty głowy wynikające z wahań ciśnienia tętniczego krwi

cel opieki:

  • unormowanie ciśnienia tętniczego
  • przygotowanie do samoopieki
  • zapobieganie urazom


Działania:
Należy pacjenta lub jego rodzinę nauczyć samodzielnego pomiaru ciśnienia tętniczego krwi (zwłaszcza przed podaniem leków lub w momentach pogorszenia samopoczucia) . Pacjent powinien nauczyć się również rozpoznawać symptomy świadczące o podwyższonym ciśnieniu i opiekun medyczny czy pielęgniarka powinni wyjaśnić dokładnie czego można się spodziewać. Osoba świadcząca opiekę musi także uświadomić chorego na temat konieczności systematycznego przyjmowania leków przeciw nadciśnieniowych według zaleceń lekarza oraz w przypadku braku efektów terapeutycznych skontaktować się z lekarzem prowadzącym.
Pacjentowi należy pomóc w zmianie stylu życia, zwłaszcza dotyczy to osób z nadwagą / otyłością  gdzie priorytetem jest zmniejszenie masy ciała , ograniczenie spożycia soli w codziennej diecie (poniżej 5 g na dobę) , zaprzestanie palenia tytoniu, ograniczenie nadmiernego picia alkoholu, zwiększenie spożycia owoców i warzyw, zmniejszenie przyjmowania tłuszczów nasyconych.
Poza tym zalecamy pacjentowi aktywność fizyczną w różnych formach co reguluje poziom ciśnienia (zwłaszcza ćwiczenia aerobowe) oraz ze względu na pojawiające się zawroty głowy zwracamy uwagę pacjenta na to, bo zmieniał pozycję ciała dużo wolniej niż dotychczas (nagłe wstawanie, obrócenie się wywołuje zawroty głowy).

Możliwość wystąpienia powikłań narządowych w przebiegu nadciśnienia tętniczego

cel opieki:

  • zapobieganie stanom zagrożenia życia
  • zmniejszenie ryzyka wystąpienia powikłań


działania
Przede wszystkim zachęcamy pacjenta do samodzielnych pomiarów ciśnienia za pomocą znanego i sprawdzonego urządzenia, musimy także zwrócić mu uwagę na to aby pomiar był wykonywany w odpoczynku w pozycji siedzącej. Musimy także stawiać pacjentowi cele do osiągnięcia. Pierwszym i chyba najważniejszym jest dążenie do tego aby chory osiągnął ciśnienie poniżej 140 / 90 mmHg, a jeśli jest chory na cukrzycę to poniżej 130 / 80 mmHg.
Pacjent musi także zapoznać się z systematycznym prowadzeniem książeczki pomiarów ciśnienia, która jest bardzo przydatna w czasie wizyty u lekarza i do stałego monitorowania osiągnięć w całej terapii.
Musimy także uczulić chorego aby regularnie przyjmował leki i bez wiedzy lekarza nie zmieniał dawek samodzielnie.
Oczywiście przy tym problemie promujemy zdrowy styl życia oraz uświadamiamy pacjenta o stałej kontroli lekarskiej i przeprowadzaniu systematycznych badań (EKG, badanie dna oka, oznaczanie stężenia kreatyniny, cholesterolu, potasu w surowicy, glukozy w osoczu i badanie ogólne moczu).
W razie wystąpienia niepokojących dolegliwości pacjent musi wiedzieć, że natychmiast powinien zgłosić się do lekarza (silne bóle głowy, zawroty, zaburzenia widzenia, silny ból wieńcowy, zaburzenia rytmu serca, silna duszność, zasłabnięcia, omdlenia, zaburzenia świadomości). Szybki kontakt z lekarzem powinien nastąpić także w sytuacji zaobserwowanych okresowych odchyleń i nieprawidłowości w parametrach pomiaru ciśnienia , gdy nasilą się dotychczasowe dolegliwości przewlekłe lub pojawią się nowe. Pacjent powinien także wiedzieć, że należy unikać sytuacji, które mają wpływ na wzrost ciśnienia (duży wysiłek fizyczny, silne emocje, alkohol, upały, nieprawidłowe przyjmowanie leków).


Nadmierne napięcie emocjonalne wynikające z nieumiejętności radzenia sobie w stuacjach stresowych

cel opieki

  • zmniejszenie niepokoju
  • zapewnienie poczucia bezpieczeństwa


działania
Musimy zapewnić wsparcie i pomoc pacjentowi w sytuacjach trudnych dla niego, pomóc mu dostrzec możliwość obiektywnej oceny wydarzeń i wyciągania wniosków. W sytuacjach stresowych i w czasie napięcia emocjonalnego pokażmy metody relaksacyjne i ćwiczenia relaksujące. Warto zachęcić do aktywnego spędzania wolnego czasu. W razie potrzeby zachęćmy pacjenta do kontaktu z psychologiem lub do terapii farmakologicznej stosując leki uspokajające zlecone przez lekarza.


Leki obniżające ciśnienie krwi:
  1. diuretyki, czyli leki moczopędne (np. indapamid, hydrochlorotiazyd);
  2. beta-blokery – leki obniżające „napięcie” układu współczulnego (np. karwedilol, nebiwolol, bisoprolol, metoprolol);
  3. inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI) oraz blokery receptora angiotensynowego (ARB) – leki te obniżają ciśnienie, ingerując w układ renina-angiotensyna-aldosteron – np. perindopril, ramipryl, losartan, walsartan;
  4. blokery kanału wapniowego – zmniejszają „napięcie” naczyń (np. amlodypina).
Leki te można stosować zarówno pojedynczo (tzw. monoterapia), jak i w połączeniu. Lekarz zazwyczaj rozpoczyna terapię nadciśnienia od jednego leku. U chorych w młodszym wieku najbardziej wskazane są blokery kanału wapniowego, inhibitory konwertazy angiotensyny oraz inhibitory receptora angiotensynowego. U osób w starszym wieku oraz podeszłym, leczenie zazwyczaj rozpoczyna się od zastosowania leków moczopędnych.
Leki należy zażywać codziennie, a leczenie trwa do końca życia. Co istotne, nie jest możliwe wyleczenie z nadciśnienia tętniczego, chyba że ma ono podłoże wtórne i wyleczymy chorobę, która powoduje nadciśnienie.

wpis opracowany na podstawie książki dla studiów medycznych "Pielęgniarstwo internistyczne" A. Hajduk, D. Kaszuba

poniedziałek, 10 lipca 2017

MIAŻDŻYCA TĘTNIC ( choroba zapalna naczyń tętniczych)



Miażdżyca tętnic jest przewlekłym procesem zapalnym dotyczącym głównie dużych i średnich tętnic.
Na mechanizm powstawania zmian miażdżycowych mają wpływ czynniki genetyczne, środowiskowe jak i styl życia. Różnorodność tych czynników składa się na wieloraki obraz kliniczny miażdżycy.

CZYNNIKI RYZYKA

czynniki niemodyfikowalne

  • genetyczne- genetycznie uwarunkowana budowa ścian naczyń krwionośnych, budowa białek i enzymów uczestniczących w procesach metabolicznych , podatność na choroby, skłonność do pewnych zachowań w codzienności
  • wiek- proces sklerotyzacji (zwapnienia, zwyrodnienia) jest przyspieszony po 45 roku życia u mężczyzn i w okresie menopauzalnym u kobiet
czynniki modyfikowalne ( na które mamy wpływ)

  • wysokie stężenie cholesterolu całkowitego
  • nadciśnienie tętnicze
  • zaburzenia krzepnięcia krwi
  • cukrzyca
  • mała aktywność fizyczna
  • nadwaga i otyłość
  • palenie tytoniu

Miażdżyca może powodować wiele schorzeń i wykazywać wiele dolegliwości. Czyni poważne szkody w obrębie układu mózgowego i krążeniowego. Jest przede wszystkim powodem powstania choroby wieńcowej, ale też miażdżycy kończyn dolnych, tętnic szyjnych, nerkowych , zwężenia tętnic kręgowych, czyli chorób naczyń obwodowych,  przewlekłego niedokrwienia jelit , prowadzi często do udaru mózgu. 

Powstanie blaszki miażdżycowej

Blaszka miażdżycowa jest elementem rozwoju miażdżycy, czyli choroby zapalnej naczyń tętniczych.
Jak wspomniałam wcześniej, najważniejszymi czynnikami dla powstania miażdżycy jest dieta, mało aktywny styl życia i uwarunkowania genetyczne. Jeśli prowadzimy niezdrowy żywot, źle się odżywiamy i do tego nasi rodzice, dziadkowie byli otyli i też zapadli na tę chorobę to wiadomo, że my też mamy tendencje do tego i to bardziej aktywne niż inni.
Powstawanie blaszki miażdżycowej jest procesem patologicznym i polega na stwardnieniu i pogrubieniu ściany naczyń. Podstawą tego procesu jest gromadzenie się złogów lipidów, elementów morfotycznych krwi, węglowodanów i włóknika. Procesy te prowadzą do odkładania się złogów wapnia i zwapnienia blaszki miażdżycowej.
Blaszka miażdżycowa zbudowana jest z jądra położonego centralnie składającego się z lipidów. Zawartość procentowa lipidów decyduje o stabilności blaszki ( im więcej lipidów tym blaszka jest mocniejsza). Powierzchnia blaszki miażdżycowej może być gładka lub chropowata.

Powstanie blaszki zaczyna się od uszkodzenia śródbłonka, który wyściela wewnętrzne światło naczyń. Prawdopodobnie utlenione cząsteczki cholesterolu LDL mają właściwości cytotoksyczne i są głównym czynnikiem powodującym uszkodzenie śródbłonka.
Uszkodzenie śródbłonka powoduje powstanie procesu zapalnego, a co za tym idzie uwalnianie mediatorów (substancji) przeciwzapalnych. W miejscu zapalenia naciekają makrofagi (komórki żerne) , które wychwytują cząsteczki cholesterolu LDL. Makrofagi obładowane utlenionymi cząsteczkami cholesterolu  estryfikują je co prowadzi do powstania komórek piankowatych .
Komórki piankowate są to komórki układu odpornościowego pochłaniające cholesterol. Pod wpływem wydzielanych przez nie substancji dochodzi do postępującego uszkodzenia śródbłonka naczyniowego, namnażania komórek mięśniowych ściany naczyniowej i dlatego nie mogą napływać nowe komórki odpornościowe, które mają za zadanie zlikwidować stan zapalny.

Jeśli chodzi o serce
Narastanie blaszki miażdżycowej w świetle naczynia powoduje jego zwężenie, a co za tym idzie pogorszenie ukrwienia mięśnia sercowego. Pęknięcie blaszki miażdżycowej powoduje uruchomienie całego systemu procesów wykrzepiania w świetle naczynia i zamknięcie naczynia co prowadzi do zawału serca. Taki mechanizm działa podobnie w innych narządach.

Podwyższony poziom cholesterolu LDL sprzyja powstawaniu blaszki miażdżycowej. Może być ona stabilna lub niestabilna ( podatna na uszkodzenia) . Rdzeń blaszki wypełniony jest lipidami i mięśniówką gładką. Blaszki stabilne mają zazwyczaj grubszą warstwę włóknika, która je pokrywa.
MIAŻDŻYCA PROWADZI DO CHOROBY NIEDOKRWIENNEJ

  • dławica piersiowa
  • zawał serca
  • nagła śmierć sercowa
Dlaczego miażdżycę traktuje się jako chorobę zapalną?
Ponieważ potwierdza to obecność makrofagów i limfocytów ( komórek układu odpornościowego obecnych przy stanach zapalnych) pośród komórek tworzących blaszkę miażdżycową.
Przyczyny powstawania blaszki miażdżycowej nie są do końca jeszcze znane. Wiadomo jedynie, że głównymi czynnikami są palenie papierosów, dieta bogata w tłuszcze zwierzęce, płeć męska  (ochronne działanie estrogenów u kobiet), wiek, pewne predyspozycje genetyczne, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca. 
Rozpatrywany jest również inny czynnik: że rozwój miażdżycy może być efektem zakażenia bakteryjnego gdzie znaczną rolę odgrywa Chlamydia pneumoniae. 

CO TO JEST KRĄŻENIE OBOCZNE ?

Jest to reakcja organizmu na zamknięcie bądź zmniejszenie przepływu przez naczynia zapewniające ukrwienie w sytuacji fizjologicznej.  
W przypadku zamknięcia światła naczynia dochodzi do braku drążności i przepływu przez nie krwi. W niektórych przypadkach wytwarza się KRĄŻENIE OBOCZNE , które pozwala na zastępcze ukrwienie danego narządu. Jest to niezwykle cenne zjawisko pozwalające uniknąć groźnych powikłań wynikających z długotrwałego niedokrwienia. Organizm próbuje się bronić. Jednak krążenie oboczne może być również reakcją powodującą stany chorobowe.
Dzięki wytworzeniu takiego krążenia nie dochodzi do martwicy niedokrwiennej , bądź w przypadku odpływu żylnego - martwicy krwotocznej danych struktur. Krążenie oboczne może być również wytworzone przez chirurga podczas operacji.
Przy marskości wątroby również dochodzi do powstania krążenia obocznego w wyniku przekrwienia tego narządu. Efektami kompensacyjnymi marskości wątroby są żylaki odbytu, przełyku i krążenie oboczne - nazywane GŁOWĄ MEDUZY. Stany te są niebezpieczne dla zdrowia ponieważ żylaki moga ulegać pęknięciu, może dochodzić do masywnych krwotoków. 


niedziela, 9 lipca 2017

ZATOROWOŚĆ PŁUCNA ( zator płuc)



ZATOR- jest to stan, w którym dochodzi do zaczopowania naczynia tętniczego przez materiał zatorowy.
Materiałem zatorowym może być skrzeplina powstała w skutek zaburzeń przepływu krwi (np. w jamie serca - migotanie przedsionków) czy w zmienionych miażdżycowo tętnicach ( skrzepliny przyścienne, skrzepliny powstające przez pęknięte blaszki miażdżycowe).
Materiał zatorowy mogą stanowić również inne substancje jako komórki tłuszczowe, fragmenty łożyska, gazy (zator powietrzny) czy czopy bakteryjne.

ZATOR TŁUSZCZOWY - występuje rzadko, zwykle towarzyszy przy masywnych złamaniach kości, szczególnie u osób starszych. Dzieje się tak dlatego, że u osób starszych szpik w kościach zastępowany jest przez tkankę tłuszczową, w sytuacji urazu komórki tej tkanki mogą przedostać się do naczyń krwionośnych i stanowić materia zatorowy.

ZATOR KOMÓRKAMI ŁOŻYSKA - niebezpieczny stan kliniczny, kończący się zazwyczaj zgonem matki. Po porodzie macica powinna się sprawnie obkurczyć , bo w ten sposób zamyka naczynia, które dostarczały krew do łożyska . Czasem  jednak, zanim naczynia krwionośne zdążą się obkurczyć dochodzi do zassania fragmentu odklejającego się łożyska co trafia do krwioobiegu.

ZATOR POWIETRZNY - dochodzi do niego w sytuacjach gdy uszkodzone są duże naczynia żylne, np. żyły szyjne lub żyła główna (w czasie operacji) Powietrze jest zasysane do żyły i bańka powietrza przechodzi przez serce co prowadzi do zatorowości płucnej.

ZATOR BAKTERYJNY- zdarza się w ciężkich, uogólnionych infekcjach (np. przy sepsie meningokokowej). Zlepione masy bakteryjne zatykają drobne naczynia krwionośne, objawem są krwawe wybroczyny na skórze chorego.

ZATOR PŁUC

Jest to stan kliniczny, w którym dochodzi do zamknięcia światła jednej z tętnic płucnych materiałem zatorowym. Materiał zatorowy to w większości przypadków zakrzep.

ZAKRZEP ( skrzeplina) - grudka skrzepniętej krwi  tworząca się w świetle naczynia u żyjącego organizmu w skutek wykrzepiania się krwi lub zlepiania i osadzania płytek krwi. Do powstałej skrzepliny wrastają fibroblasty , które wytwarzają włókna kolagenowe . Taki twór jest otaczany przez śródbłonek naczynia .Skrzepliny możemy podzielić na:
  • warstwowe ( powstaje wskutek zlepiania i osadzania się płytek)
  • zamykające ( całkowicie zamyka światło naczynia)
  • przyścienne ( osadza się przy ścianach naczynia i nie zamyka go całkowicie)
  • szkliste ( występuje tylko w naczyniach włosowatych)
  • kuliste ( pojawia się tylko w jamach serca)
  • pierwotne ( pierwszy zakrzep powstały w procesie aglutynacji, czyli spajania)
  • przedłużone ( rozbudowana skrzeplina, powstaje na bazie pierwotnej- zlepiają się ze sobą jak cegiełki)
Może dla odróżnienia wyjaśnię jeszcze co to jest SKRZEP gdyż często jest to mylone z zakrzepem.
SKRZEP  to struktura, która powstaje w wyniku krzepnięcia i zbudowana z elementów krwi. Powstaje wtedy gdy jest uszkodzenie naczynia, organizm w ten sposób sam się broni przed utratą nadmiernej ilości krwi tworząc skrzep na zewnątrz naczynia. Skrzepy powstają również wewnątrz naczyń ale tylko po śmierci. Skrzepy naczyniowe czerwone świadczą o szybkiej śmierci, zaś skrzepy naczyniowe pozbawione hemoglobiny i bez czerwonych krwinek ( białe, brązowe, bursztynowe) o długim konaniu. 

Zatory ( skrzepliny) powodują niedokrwienie lub przekrwienie danej tkanki.
   Typowa lokalizacja zatoru płuc to dolne płaty prawego płuca. 

Prawie 90% zakrzepów pochodzi z miejsc gdzie krew jest zbierana przez żyłę główną (np. żyła udowa), pozostałe z układu żylnego miednicy.
U osób starszych, unieruchomionych  ( nawet krótkotrwale) może dojść do zakrzepicy i oderwania materiału zatorowego. Do innych przyczyn zatoru płuc zalicza się zaniesienie materiału zatorowego do płuc w przebiegu migotania przedsionków.

Materiał zatorowy powoduje niedrożność pnia płucnego lub jego odgałęzień co jest przyczyną wzrostu oporu w naczyniach płucnych. Prawa komora serca zostaje przeciążona ciśnieniowo, co może doprowadzić do prawokomorowej niewydolności serca. Jeżeli mechanizmy wyrównawcze w krążeniu płucnym są niewystarczające może dojść do ZAWAŁU PŁUCA .

Objawy za toru płucnego:
  • pojawia się nagła duszność ( subiektywne uczicie braku tchu)
  • przyspieszenie oddechu
  • ból w klatce piersiowej, promieniujący pod przeponę
  • kaszel
  • przyspieszone bicie serca
  • odczucie ogromnego niepokoju

powikłania:
  •  zapalenie płuca lub opłucnej
  • zawał płuca
  • ropień płuca
  • prawokomorowa niewydolność krążenia
PAMIĘTAJMY OPIEKUJĄC SIĘ PACJENTEM Z PODEJRZENIEM ZATOROWOŚCI LUB Z POWIKŁANIAMI, ŻE NIE NALEŻY STOSOWAĆ OKLEPYWANIA KLATKI PIERSIOWEJ U TAKIEGO CZŁOWIEKA GDYŻ NIGDY NIE WIEMY CZY W ŚRODKU NIE MA WIĘCEJ ZATORÓW, KTÓRE PRZEZ WIBRACJE PRZY OKLEPYWANIU MOŻEMY PRZESUNĄĆ DALEJ I MOGĄ ONE SPOWODOWAĆ ŚMIERĆ PACJENTA. 





materiał opracowany na podstawie książki W. Domagały " Podstawy patologii"

sobota, 8 lipca 2017

ZAWAŁ MIĘŚNIA SERCOWEGO

Zanim zaczniemy omawiać konkretnie ten temat może najpierw wyjaśnię co oznacza stan zawałowy.
    zawał to nic innego jak martwica w danym narządzie spowodowana ograniczeniem przepływu krwi ( perfuzji) w danym obszarze narządu, którego dotyczy ten stan patomorfologiczny.
Sam
Zawał dotyczy różnych narządów, nie tylko samego serca.
Zawał po łacinie to INFARCTUS , co tłumaczy się jako " napchanie do środka"
Ze względu na mechanizm powstawania tego stanu rozróżniamy dwa rodzaje zawału:

  1.  zawał niedokrwienny (blady) powstający w wyniku ograniczenia lub zatrzymania przepływu krwi w tętnicy doprowadzającej krew do danego obszaru. Dotyczy głównie: mięśnia sercowego, mózgu i krezki. Czasem zdarza się również w śledzionie, przednim płacie przysadki mózgowej czy gruczole krokowym i węzłach chłonnych
  2. zawał krwotoczny ( czerwony) gdzie odpływ krwi żylnej zatrzymuje się z danego obszaru narządu. Ten rodzaj zawału zdarza się w jelitach np. przy skręcie pętli jelita, w płucach, czasem też w korze mózgu, w jądrach przy skręcie powrózka nasiennego, jajnikach. 
Warto dodać, że oba rodzaje zawału mogą wystąpić również w nerce, łożysku i czasem ale rzadko w wątrobie. 
Zawały  powstają najczęściej w wyniku zakrzepicy (miażdżyca, zapalenie naczyń czy zatok opon mózgowych) oraz zatorów i nacieków nowotworowych. 

ZAWAŁ MIĘŚNIA SERCOWEGO 
     
     Zawał mięśnia sercowego to martwica komórek mięśniowych na danym obszarze serca. Ten stan wywołany jest  zamknięciem światła naczynia wieńcowego, a najczęściej doprowadza do tego pęknięcie blaszki miażdżycowej , której urwany kawałek zatyka naczynie doprowadzające krew do serca. 
Zawał serca może wystąpić w każdym obszarze mięśnia Najczęściej spotykany jest zawał w obrębie ściany lewej komory. 
Stan martwiczy może obejmować całą grubość mięśnia w tym obszarze (zawał pełnościenny) lub tylko jego część- warstwę podwsierdziową ( zawał bez załamka Q w zapisie EKG)


Jakie są przyczyny zawału serca:

  • skurczenie się tętnicy wieńcowej w jej obwodzie i zamknięcie światła naczynia
  • wrodzona wada naczyń wieńcowych
  • zmiany zatorowo-zakrzepowe w tętnicach wieńcowych
  • wady zastawek serca
  • zatrucia chemiczne

Ponad 90% zawałów mięśnia sercowego spowodowanych jest całkowitym zamknięciem światła tętnicy wieńcowej przez zakrzep, powstały w wyniku pęknięcia blaszki miażdżycowej zwężającej tętnicę.
Warto też nadmienić jeśli chodzi na przykład o zawał płuca, że jest on wynikiem niewydolności prawej komory serca.

Zawał serca występuje przede wszystkim u pacjentów z dławicą piersiową (dusznica bolesna). Może być także pierwszym objawem dusznicy u ludzi, którzy teoretycznie są zdrowi i nie wiedzą, że serce jest niedokrwione.
Należy pamiętać, że atak samej dusznicy trwa do 20 minut, zaś zawał ponad 20 minut.
Zawał objawia się

  •  bardzo silnym i długotrwałym bólem zamostkowym (często spowodowanym dużym wysiłkiem fizycznym lub sytuacją silnie stresową)
  • nie ustępuje po zaprzestaniu wysiłku
  • nie ustępuje po zażyciu nitrogliceryny ani w sprayu ani podjęzykowo
  • ból tępy, rozpierający, ściskający i dławiący, w klatce piersiowej pali żywym ogniem
  • ból zlokalizowany zazwyczaj za mostkiem lub po lewej stronie klatki piersiowej 
  • ból promieniujący do lewego barku, ramienia, stawu łokciowego, do szyi i żuchwy.
  • przy zawale dolnej ściany serca często jedynymi dolegliwościami są bóle brzucha, nudności, wymioty i złe samopoczucie
  • można odczuwać duszność (brak tchu) i uczucie ciężaru w klatce piersiowej
  • występuje znaczne osłabienie prowadzące do utraty przytomności (przez niedokrwienie- niedotlenienie)
  • pacjent odczuwa silny lęk
  • występuje "zimny" pot
  • ciśnienie w tym momencie może być różne: niskie, podwyższone lub normalne
  • tętno raczej przyspieszone, ale zdarza się też, że jest bardzo obniżone


W wyniku martwicy serca rozwija się pierwotne migotanie komór co prowadzi do śmierci.
W niektórych przypadkach ból może być nietypowy, np. przybiera postać maski brzusznej zawału  (silne wymioty, ból nadbrzusza w zawale ściany dolnej serca) lub jest niewidoczny i nieodczuwalny, np. u chorych ze współistniejącą cukrzycą lub u kobiet w starszym wieku i dlatego tak ważne jest oznaczanie markerów zawałowych.

Oprócz charakterystycznych objawów duże znaczenie mają również badania diagnostyczne. Bardzo ważne są markery martwicy mięśnia sercowego oraz EKG.
W EKG uwidaczniają się zmiany w zapisie i przebieg zawału. Najczęściej obserwuje się powstawanie wysokich załamków T , uniesienie odcinków ST, które przybierają kształt zwany falą Pardeego, pojawiają się także patologiczne załamki Q. W zależności od umiejscowienia zawału w mięśniu sercowym, zmiany w EKG pojawiają się w różnych odprowadzeniach.
  O markerach napiszę w dalszej części gdyż trzeba o nich wspomnieć ze względu na ich ważną rolę.

Pierwsze postępowanie w przypadku zawału.
Każdy pacjent, który ma zdiagnozowaną chorobę niedokrwienną serca musi być przygotowany do zawału, bólu w klatce piersiowej. Gdy tylko pojawia się ból należy przyjąć podjęzykowo nitroglicerynę i położyć się. Jeżeli ból nie ustępuje należy wezwać pogotowie i przyjąć 150 mg do 300 mg aspiryny czy polopiryny ( kwas acetylosalicylowy, który rozrzedza krew i działa przeciw zakrzepowo).
W leczeniu szpitalnym przywraca się przepływ przez zamkniętą tętnicę wieńcową co zminimalizuje uszkodzenie mięśnia sercowego. Na pierwszy rzut pacjent musi otrzymać tlen, nitroglicerynę, leki przeciwpłytkowe i przeciwbólowe. Podaje się również beta-blokery, heparyna działająca przeciwkrzepliwie, inhibitory ACE obniżające ciśnienie i czasem leki uspokajające.


POWIKŁANIA

 W wyniku zawału serca  dochodzi do licznych powikłań. Najczęściej (jako ostre powikłania) do :

  • objawy niewydolności serca, zaburzenia rytmu serca
  • wstrząs kardiogenny
  • obrzęk płuc (niewydolność lewej komory serca i zastój krwi w płucach)
  • zaburzenia nadkomorowe
  • zaburzenia przewodzenia elektrycznego między przedsionkiem a komorą
  • dysfunkcja lub pęknięcie mięśnia
  • niedomykalność zastawki mitralnej
  • pęknięcie ściany serca
  • poszerzenie obszaru martwicy, odczynem osierdziowym, powikłaniami zakrzepowymi. 

  • tętniak lewej komory 
  • zespół pozawałowy Dresslera (zapalenie osierdzia, zapalenie opłucnej)
  • udar mózgu
  • zespół bolesnego barku
  • pęknięcie przegrody międzykomorowej
  • dorzut zawału
  • skrzepliny w lewej komorze, zakrzepica żył głębokich, zatory tętnic obwodowych
Pęknięcie wolnej ściany serca może nastąpić w ciągu pierwszych 5 dni po zawale i powoduje powstanie tamponady (zalania) worka osierdziowego i wstrząs kardiogenny. 
Pęknięcie przegrody między komorami (3-5 doba po zawale) powoduje powstanie przecieku między komorami co prowadzi do niewydolności serca i słyszalnego szmeru nad sercem.
Między 2 a 10 dniem po zawale może dojść także do pęknięcia mięśnia brodawkowatego (mięsień w komorach serca, który łączy ścięgna z płatkami zastawek). Prowadzi to do niedomykalności zastawki mitralnej (zastawka, która zapobiega cofaniu się krwi z komory lewej do przedsionka lewego), co objawia się obrzękiem płuc i szmerami.

ZABURZENIA RYTMU SERCA PO ZAWALE
  • dodatkowe pobudzenia komorowe- pomiędzy prawidłowymi skurczami mięśniówki komór występuję dodatkowe skurcze
  • przyspieszony rytm komorowy- w pierwszej dobie po zawale oraz po udrożnieniu naczyń wieńcowych
  • nietrwały częstoskurcz komorowy
  • trwały częstoskurcz komorowy  (kwalifikacja do wszczepienia rozrusznika serca - kardiowertera/ defibrylatora )
  • migotanie przedsionków- szybkie nieskoordynowane skurcze przedsionków serca, zmniejszające szanse przeżycia
  • migotanie komór- szybkie, nieskoordynowane skurcze komór serca uniemożliwiające prawidłowy przepływ krwi przez serce. Częstość skurczów przekracza 300 uderzeń na minutę (natychmiastowa defibrylacja elektryczna)
  • zwolnienie akcji serca - wywołane przez powstanie bloków przedsionkowo-komorowych. Ten stan uniemożliwia przejście impulsu elektrycznego powodującego skurcz mięśniówki serca z przedsionków do komór

Udar mózgu jest także powikłaniem pozawałowym. Powstaje zwykle po upływie pierwszych 48 godzin od zawału lub w trakcie. 
Nawrót niedokrwienia lub ponowny zawał zdarza się u 30% chorych. Często też powracają dolegliwości bólowe w klatce piersiowej i wzrost stężenia markerów mięśnia sercowego. 

Może teraz wyjaśnię co to są te MARKERY...


MARKERY MARTWICY MIĘŚNIA SERCOWEGO

Enzymy sercowe są to specjalne białka znajdujące się w mięśniu sercowym , których nie ma w krwioobiegu naszego organizmu. Pojawiają się przenikając do krwi jedynie wtedy gdy serce ulega jakiemuś uszkodzeniu, np. w czasie zawału mięśnia sercowego.
Kiedy te enzymy są obecne we krwi, lekarzowi łatwiej jest określić stopień uszkodzenia serca. Enzymy sercowe są substancjami , których wzrost poziomu stężenia we krwi świadczy o zawale mięśnia sercowego. Są również nazywane markerami martwicy mięśnia sercowego lub markerami zawału serca.
Wyróżniamy markery serca:

  • kinaza kreatynowa (CK)
  • frakcja mięśniowa kinazy (CK-MB)
  • mioglobina
  • troponiny (TnT i TnI)
  • dehydrogenaza kwasu mlekowego (LDH)


Najbardziej znaczący i charakterystyczny dla zawału mięśnia sercowego jest wzrost stężenia TROPONIN oraz aktywności CK-MB. Ważny wzrost tych enzymów obserwuje się w ciągu pierwszych 12 godzin rozwoju zawału. W ciągu pierwszych kilku godzin wzrasta poziom MIOGLOBINY.
Inne wskaźniki biochemiczne mówiące nam o rozwoju zawału serca to:

  • wzrost OB (opadanie krwinek)
  • wzrost stężenia fibrynogenu w osoczu
  • wzrost stężenia CRP w osoczu (białko ostrej fazy w osoczu)
  • wzrost ilości leukocytów we krwi (leukocytoza) z przewagą neutrofilów


MIOGLOBINA- pojawia się najszybciej ale może wskazywać też na inne choroby
CK-MB - postać aktywna kinazy kreatynowej > 6 %, wzrasta w w 3 do 12 godziny zawału, po dobie organizm uzyskuje najwyższe stężenie. Po 2-3 dniach powraca do wartości wyjściowej. Wzrost CK-MB wychodzi w badaniach również przy chorobach mięśni prążkowanych np. dystrofii, miopatii alkoholowej, niedoczynności tarczycy.
TROPONINY-  są to białka obecne we włóknach mięśniowych. Zajmują się one regulacją cyklu skurczu i rozkurczy mięśnia. Troponina typu I wzrasta w 3-12 godziny zawału, max po 24 h, powrót do wartości wyjściowych od 5 do 10 dni. Troponina typu T zaczyna wzrastać w 3 do 12 godziny zawału . Max osiąga od 12 do 48 godziny trwającego zawału a powraca do stanu wyjściowego po 5- 14 dniach.


















WSTRZĄS KARDIOGENNY 

To stan pochodzenia sercowego zagrażający życiu pacjenta, niewydolność mięśnia sercowego wywołana upośledzeniem funkcji wyrzutowej serca. Przyczyną wstrząsu kardiogennego jest zawał serca.
Aby stwierdzić ten stan należy wykonać ECHO SERCA , niezastąpiony jest również pomiar rzutu minutowego i ciśnienia zaklinowania w tętnicy płucnej za pomocą cewnika Swana-Ganza i bezpośrednie monitorowanie ciśnienia tętniczego.
 Objawy wstrząsu kardiogennego:

  • spadek skurczowego ciśnienia tętniczego poniżej 80 mmHg utrzymujący się przez ponad pół godziny
  • diureza godzinowa na poziomie poniżej 20 ml
  • zaburzenia świadomości
  • spadek indeksu pojemności wyrzutowej poniżej 2 L na metr kw. / min.


Przyczyny  

niewydolność napełniania komór

  • tachyarytmie- zaburzenia rytmu z szybkością czynnościową serca
  • nagromadzenie płynu w worku osierdziowym- tamponada osierdzia


niewydolność funkcji wyrzutowej

  • niestabilna choroba wieńcowa i zawał serca
  • zapalenie mięśnia sercowego
  • niedomykalność ujść tętniczych 
  • kardiomiopatia przerostowa
  • leki kardiodepresyjne
  • zwężenie ujść tętniczych
  • zator tętnicy płucnej
  • zaburzenia rytmu (bradyarytmie)


DORZUT ZAWAŁU SERCA

Jest to powiększenie obszaru martwicy mięśnia sercowego o nową tkankę martwiczą. Dorzutowi towarzyszy z reguły nawrót dolegliwości bólowych w klatce piersiowej, widoczne są ponowne zmiany w EKG.
powraca ból wieńcowy (charakterystyczny dla bólu zawałowego)
nowe utrzymujące się zmiany w EKG
powtórny wzrost enzymów markerowych CK-MB

POSZERZENIE ZAWAŁU - występuje u 10 % pacjentów z zawałem, najbardziej istotnym wskaźnikiem jest ponowne podwyższenie markerów
EKSPANSJA ZAWAŁU - ostre rozciągnięcie i zmniejszenie grubości obszaru zawału bez pojawienia się nowej martwicy. Występuje w pierwszych dniach na początku martwicy mięśnia sercowego (2-10 doba) , czyli rozległego zawału ściany przedniej serca i koniuszka. Takie zmiany doprowadzają do hemodynamicznego pogorszenia pracy serca. Następstwem jest pęknięcie ściany serca, powstanie tętniaka lewej komory.

ZATOR- jest to stan, w którym dochodzi do zaczopowania naczynia tętniczego przez materiał zatorowy.
Materiałem zatorowym może być skrzeplina powstała w skutek zaburzeń przepływu krwi (np. w jamie serca - migotanie przedsionków) czy w zmienionych miażdżycowo tętnicach ( skrzepliny przyścienne, skrzepliny powstające przez pęknięte blaszki miażdżycowe).
Materiał zatorowy mogą stanowić również inne substancje jako komórki tłuszczowe, fragmenty łożyska, gazy (zator powietrzny) czy czopy bakteryjne.

ZATOR TŁUSZCZOWY - występuje rzadko, zwykle towarzyszy przy masywnych złamaniach kości, szczególnie u osób starszych. Dzieje się tak dlatego, że u osób starszych szpik w kościach zastępowany jest przez tkankę tłuszczową, w sytuacji urazu komórki tej tkanki mogą przedostać się do naczyń krwionośnych i stanowić materia zatorowy.

ZATOR KOMÓRKAMI ŁOŻYSKA - niebezpieczny stan kliniczny, kończący się zazwyczaj zgonem matki. Po porodzie macica powinna się sprawnie obkurczyć , bo w ten sposób zamyka naczynia, które dostarczały krew do łożyska . Czasem  jednak, zanim naczynia krwionośne zdążą się obkurczyć dochodzi do zassania fragmentu odklejającego się łożyska co trafia do krwioobiegu.

ZATOR POWIETRZNY - dochodzi do niego w sytuacjach gdy uszkodzone są duże naczynia żylne, np. żyły szyjne lub żyła główna (w czasie operacji) Powietrze jest zasysane do żyły i bańka powietrza przechodzi przez serce co prowadzi do zatorowości płucnej.

ZATOR BAKTERYJNY- zdarza się w ciężkich, uogólnionych infekcjach (np. przy sepsie meningokokowej). Zlepione masy bakteryjne zatykają drobne naczynia krwionośne, objawem są krwawe wybroczyny na skórze chorego.

ZATOR PŁUCNY pozwolę sobie omówić w oddzielnym wpisie.



Niniejszy wpis opracowałam na podstawie książki "POdstawy patologii" W. Domagały

wtorek, 6 czerwca 2017

SEGREGACJA ODPADÓW MEDYCZNYCH

Istotną kwestią jest należyta segregacja i umieszczanie w oznakowanych różnymi kolorami wytrzymałych workach foliowych oraz specjalnych pojemnikach (do których trafiają na przykład przedmioty o ostrych zakończeniach, które mogłyby przedziurawić worek). Chemikalia, takie jak choćby odczynniki, leki cytostatyczne albo cytotoksyczne, a także odpady amalgamatu dentystycznego powinny zostać oznaczone kolorem żółtym. Kolor czerwony przeznaczony jest na odpady mogące wywoływać choroby, czyli na przykład zużyte podpaski, pieluchomajtki, resztki jedzenia z oddziałów zakaźnych, pojemniki na krew oraz organy i inne części ciała.

Odpady oznaczają substancję lub przedmiot należący do jednej z kategorii określonych w załączniku do ustawy o odpadach, których personel medyczny pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do ich pozbycia jest zobowiązany.

RODZAJE ODPADÓW MEDYCZNYCH

W zakładach opieki zdrowotnej wytwarzane są dwa rodzaje odpadów:

  1.  ODPADY KOMUNALNE - nie stwarzają zagrożenia (opakowania, szkło, papier, niezakaźne resztki pokarmowe)
  2. ODPADY MEDYCZNE - powstają w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych oraz prowadzeniem badań i doświadczeń naukowych w zakresie medycyny:


odpady medyczne niebezpieczne: 

odpady specyficzne, zawierające żywe drobnoustroje chorobotwórcze lub (i) ich toksyny oraz inne formy zdolne do przeniesienia materiału genetycznego, o których sądzi się, że wywołują choroby u ludzi i zwierząt. Są one o kodach klasyfikacyjnych 180102, 180103, 180180, 180183
Do odpadów specyficznych zalicza się:
  • ostre narzędzia
  • użyte materiały opatrunkowe
  • strzykawki, wenflony, aparaty po przetoczeniu krwi, kaniule, cewniki, jednorazowe opakowania na krew, rękawiczki jednorazowego użytku probówki, i pojemniki na probówki do analiz
  • pościel i fartuchy jednorazowego użytku, które pozostawały w kontakcie z zakażonym pacjentem, wydzielinami i wydalinami stanowiącymi potencjalne ryzyko zakażenia lub innym materiałem zakaźnym
  • pozostałości z żywienia pacjentów oddziałów zakaźnych
  • preparaty biologiczne, w tym aktywne szczepionki
  • kultury laboratoryjne
  • tkanki i szczątki ludzkie
  • i inne jeśli pozostawały w kontakcie z zakażonym pacjentem lub materiałem zakaźnym


odpady medyczne specjalne, zawierające substancje chemiczne, o których wiadomo lub co do których istnieją podstawy do sądzenia, że wywołują choroby niezakaźne u ludzi i zwierząt , o kodach klasyfikacyjnych : 180108, 180106, 1801. 
Do odpadów specjalnych zalicza się:

  • pozostałości cytostatyków
  • niektóre środki farmaceutyczne
  • odczynniki i błony fotograficzne
  • baterie
  • świetlówki, oleje, niektóre odczynniki chemiczne. substancje radioaktywne



odpady inne niż niebezpieczne - odpady powstałe przy świadczeniu usług medycznych, które nie stanowią zagrożenia dla ludzi ani środowiska.

Odpady medyczne nie mogą  być unieszkodliwiane przez składowanie ( na składowiskach śmieci) jak większość odpadów komunalnych. W celu unieszkodliwienia odpadów medycznych, zgodnie z zaleceniami WHO , stosuje się spalanie ( PIROLIZĘ) oraz autoklawowanie , dezynfekcję fizyczną i chemiczną, działanie mikrofali.

GROMADZENIE I PRZECHOWYWANIE ODPADÓW

W przypadku gdy przewiduje się te same metody unieszkodliwienia, dopuszcza się wspólne zbieranie odpadów niebezpiecznych o różnej charakterystyce, np.

  1. każdy rodzaj odpadów niebezpiecznych Z WYJĄTKIEM ODPADÓW O OSTRYCH KOŃCACH I KRAWĘDZIACH, powinien być zbierany w miejscu ich powstawania do pojemników lub worków jednorazowego użytku , które gwarantują odpowiednie zabezpieczenie życia i zdrowia ludzi oraz środowiska:


  • worki jednorazowego użytku powinny być umieszczane na stelażach lub w sztywnych pojemnikach , tak aby wywinięta na około 20 cm górna krawędź nie uległa skażeniu
  • worek po napełnieniu należy zamknąć i przekazać do utylizacji (unieszkodliwienia) 


      2. przedmioty o ostrych końcach i krawędziach powinny być zbierane do sztywnych, odpornych             na przebicie pojemników z nieodwracalnym zamknięciem

  • pojemniki te powinny znajdować się w miejscach powstawania odpadów
  • po napełnieniu pojemnik należy zamknąć, opisać i przekazać do unieszkodliwienia


      3. Pojemniki lub worki na odpady należy wymieniać na nowe po napełnieniu 2/3 objętości,                     jednak nie rzadziej niż raz dziennie
      4. niedopuszczalne jest otwieranie już raz zamkniętych pojemników lub worków jednorazowego            użytku, a w razie uszkodzenia należy je w całości umieścić w innym, większym,                                  nieuszkodzonym worku lub pojemniku.
     5. każdy pojemnik lub worek jednorazowego użytku powinien być widocznie oznakowany, nalezy         odpisać rodzaj odpadów w nim przechowywanych, miejsce powstania odpadów,, podać datę               zamknięcia pojemnika lub worka, opisać dane pozwalające zidentyfikować osobę zamykającą             pojemnik lub worek.

 Tak przygotowane opisane i zapakowane odpady trzeba regularnie przekazywać specjalistycznej firmie uprawnionej do przeprowadzania utylizacji odpadów medycznych. Do tego czasu muszą być one odpowiednio przechowywane. W zależności od rodzaju na przykład w temperaturze do 10 albo do 18 st. C, przez nie więcej niż 72 godziny, a maksymalnie 30 dni. Pomieszczenie powinno zostać zdezynfekowane oraz umyte każdorazowo po pozbyciu się magazynowanych w nim odpadów medycznych.

Utylizacja

Zgodnie z rozporządzeniem ministra zdrowia z 23 grudnia 2002 r. odpady takie nie mogą być poddawane odzyskowi. Istnieje kilka metod ich unieszkodliwiania. Zakaźne substancje aktywne biologicznie, jak również odpady amalgamatu dentystycznego należy poddać odpowiedniej obróbce fizyczno-chemicznej. Wspomniane cytotoksyczne i cytostatyczne leki można poddać jedynie procesowi termicznego przekształcania odpadów, czyli spaleniu w specjalnej spalarni. Jest to zresztą najczęściej stosowane rozwiązanie w przypadku utylizacji odpadów medycznych. Wśród innych wymienić można jeszcze dezynfekcję termiczną, poddanie działaniu mikrofal czy autoklawowanie.
WIĘCEJ DOŚĆ ISTOTNYCH SZCZEGÓŁÓW ZNAJDZIECIE RÓWNIEŻ POD TYM LINKIEM (KLIK)

źródło: podręcznik dla studentów medycznych- dr. n. W. Ciechaniewicz, dr. n, med. E. Grochans, mgr piel. E. Łoś

piątek, 2 czerwca 2017

SKALE: SKALA ADL



Skala ADL (  activities of daily living ) jest to skala oceny podstawowych czynności życiowych stosowana często w geriatrii.

Kompleksowa Ocena Geriatryczna jest to wielokierunkowy, zintegrowany proces diagnostyczny, którego celem jest ustalenie zakresu zaburzenia zdrowia, priorytetów leczniczo-rehabilitacyjnych, potrzeb oraz możliwości zapewnienia dalszego leczenia, pielęgnacji, rehabilitacji i opieki.

Chodzi o określenie zdolności osoby starszej do samodzielnego funkcjonowania oraz ustalenie jej potrzeb zdrowotnych, psychologicznych i socjalnych. Ocena powinna więc być przeprowadzana przez zespół terapeutyczny (lekarz, psycholog, rehabilitant, pielęgniarka i pracownik socjalny) we współpracy z rodziną pacjenta. 
 Ocena geriatryczna obejmuje stan czynnościowy (fizyczny) i psychiczny pacjenta, uwzględnia też warunki socjalno-środowiskowe.Ocena czynnościowa 
Do oceny czynnościowej wykorzystuje się skalę Katza ( ADL) opisującą podstawowe czynności życiowe pacjenta: zdolność utrzymywania higieny, samodzielnego ubierania się i rozbierania, podstawową mobilność, kontrolowanie podstawowych czynności fizjologicznych. 

Czynności życia codziennego

Kąpanie się 

 - nie wymaga pomocy
 - pomoc potrzebna tylko przy myciu jednej części ciała
 - nie wymaga pomocy 

Ubieranie się

 - ubiera się bez żadnej pomocy
 - pomoc potrzeba tylko przy wiązaniu sznurówek 

Korzystanie z toalety

 - idzie do toalety, korzysta z niej, poprawia ubranie i wraca z toalety bez pomocy (może używać laski, chodzika, w nocy basenu lub nocnika)

Poruszanie się

 - przemieszcza się z/do łóżka lub na krzesło bez pomocy (może używać laski lub chodzika)

Kontrolowane wydalanie moczu i stolca

 - całkowicie panuje nad zwieraczami 

Jedzenie

 - spożywa posiłek bez pomocy (ewentualnie wymaga pomocy w krojeniu mięsa lub smarowaniu pieczywa masłem). 

Wynik:  (twierdząca odpowiedź 1 p; odpowiedź przecząca - 0 p)

0-2 punkty – znaczne upośledzenie sprawności 
3-4 punkty – umiarkowane upośledzenie sprawności 
5-6 punktów – osoby sprawne w zakresie czynności życia codziennego

wtorek, 30 maja 2017

PROBÓWKI PRÓŻNIOWE DO BADAŃ

igła 9 żółta i igła 8 zielona do pobierania















zawsze jest z tym problem początkowo w czasie nauki na studiach pielęgniarskich zanim się przyswoi,więc podzielę się z Wami notatkami:

żółty korek probówki – krew na poziom glikemii


zielony korek (seledynowy) -krew na układ krzepnięcia
  • APTT- ( Activated Partial Thromboplastin Time)- to jeden ze wskaźników krzepliwości krwi, jest miarą aktywności osoczowych czynników krzepnięcia (aktywacja protrombiny). APTT jest przy pompie heparynowej
  • INR – wskaźnik, znormalizowany czas protrombinowy – gdy jest wyższy to krew wolniej krzepnie.
  • Zalecany po przeszczepie zastawki , robi się częsty układ krzepnięcia INR żeby zapobiec wykrzepieniu.
  • D- dimery ( Dedimery)- same bez niczego- w zatorowości centralnej lub u pacjentów w zaawansowanej chorobie nowotworowej i gdy jest ryzyko rozpadu guza

czerwony korek probówki- (morfologiczna) 2,8 ml
  • morfologia (WBC, Hb, Htc, leukocyty %, monocyty...itd)
  • lub pobranie samego WBC przy podejrzeniu wyrostka robaczkowego
  • pojedyncze badania, komórki kwasochłonne
  • hemoglobina glikolizowana (u cukrzyków)
ta probówka jest heparyzowana i krew w niej nie krzepnie.

Siwy korek (lub biały) probówka biochemiczna (krew w niej krzepnie) próbki są surowicą
  • próby nerkowe: mocznik, kreatynina, kwas moczowy, może być zlecenie na każdy pojedynczy czynnik lub wszystkie jednocześnie
  • próby wątrobowe: ALT, AST, (Alat Aspad) są to transaminazy, GGTA
  • ALT przy polekowym uszkodzeniu wątroby
  • markery zawałowe: tropomina, mioglobina, CK=MB kinaza kreatynowa
troponina przy stanie przedzawałowym , zawał brzuszny
  • markery nowotworowe:
    Ca125- wskazuje na problem onkologiczny w piersiach
    Ca 15,3 – jelito cienkie lub narząd rodny
    Ca 19, 3 – jelito grube
    ROMA- nowy marker narządu rodnego
    BRC1, BRC2- piersi
    Cyfra 21- rak płuc drobnokomórkowy
    DRP
  • krew na przeciwciała
    choroba autoimmunologiczna ( PANCA, CANCA) i reumatologiczna (ANA, ENA)
  • IgA- immunoglobuliny
    IgE- problem alergiczny, Ig całkowite
    IgM
    IgG
    Chlamydia i Leginella = atypowe zapalenie płuc
  • elektrolity Na++, K++, Cl-, Ca ++ (hemodializa – wapń zjonizowany) Mg++, P++ (to są pełne elektrolity)
  • krew na antygen Hbs, HIV (dwa razy),
  • poziom hormonów trzustkowych : amylaza, diaspaza, lipaza, enzymy trzustki (+ mocz)
  • krztusiec, bolerioza
  • hormony tarczycy : TSH, FT3, FT4 ( antyTPO wyklucza lub potwierdza Haszimoto)- przeciwciała
  • CRP- białko Creaktywne (białko ostrej fazy – stan zapalny) to to samo co OB

fioletowa probówka cienka (1,7ml)- probówka do OB (opad Biernackiego)- wskazuje na stan zapalny w organizmie

czerwona grubsza (4, 8ml) probówka do banku krwi
  • grupy krwi i Rh
  • druga probówka na dobranie krwi
  • krew na czynniki pirogenne po podaniu krwi (transfuzji) gdy pacjentowi wzrasta temperatura

Quahti – Feron (pobrać krew) TBC- gruźlica
  • 3 specjalne probówki do odpowiedniej ilości krwi

Przy punkcji lędźwiowej używamy szklanej probówki specjalnie do tego przeznaczonej i do tego szkiełko do rozmazu (płyn mózgowo rdzeniowy, szpik)


poniedziałek, 29 maja 2017

SKALE: SKALA GLASGOW ( GCS )



SKALA GCS Glasgow Coma Scale ) czyli Glasgow używana jest do oceny poziomu świadomości pacjenta  (stan przytomności) . 

Na podstawie tej skali zaburzenia przytomności najczęściej dzieli się na

  • łagodne 13-15 pkt.
  • umiarkowane 9-12 pkt
  • brak przytomności  6-8 pkt
  • odkorowanie  5 pkt
  • odmóżdżenie  4 pkt
  • śmierć mózgu 3 pkt
Skala Glasgow może być stosowana u dzieci, które już dobrze mówią, to znaczy od 4 roku życia. U mniejszych dzieci stosuje się pediatryczną skalę Glasgow.


Ocenie podlega:
Otwieranie oczu

    • 4 punkty – spontaniczne
    • 3 punkty – na polecenie
    • 2 punkty – na bodźce bólowe
    • 1 punkt – nie otwiera oczu


    • Kontakt słowny:
    • 5 punktów – odpowiedź logiczna, pacjent zorientowany co do miejsca, czasu i własnej osoby
    • 4 punkty – odpowiedź splątana, pacjent zdezorientowany
    • 3 punkty – odpowiedź nieadekwatna, nie na temat lub krzyk
    • 2 punkty – niezrozumiałe dźwięki, pojękiwanie
    • 1 punkt – bez reakcji

    • Reakcja ruchowa:
    • 6 punktów – spełnianie ruchowych poleceń słownych, migowych
    • 5 punktów – ruchy celowe, pacjent lokalizuje bodziec bólowy
    • 4 punkty – reakcja obronna na ból, wycofanie, próba usunięcia bodźca bólowego
    • 3 punkty – patologiczna reakcja zgięciowa, odkorowanie (przywiedzenie ramion, zgięcie w stawach łokciowych i ręki, przeprost w stawach kończyn dolnych)
    • 2 punkty – patologiczna reakcja wyprostna, odmóżdżenie (odwiedzenie i obrót ramion do wewnątrz, wyprost w stawach łokciowych, nawrócenie przedramion i zgięcie stawów ręki, przeprost w stawach kończyn dolnych, odwrócenie stopy)
    • 1 punkt – bez reakcji

                        Uwzględnia się najlepszą uzyskaną odpowiedź w każdej kategorii. Łącznie można uzyskać od 3 do 15 punktów, ale należy zaznaczyć z jakich składowych powstał wynik (np. GCS 12: 3/4 + 4/5 + 5/6).


                        Można również interpretować tak;

                        • 14 - 15 - poszkodowany, ma zachowaną przytomność z obniżoną reaktywnością 
                        • 11 - 13 - półśpiączka, półprzytomny 
                        • 5 - 7 - nieprzytomność umiarkowana 
                        • 3 - 4 - głęboka nieprzytomność, odmóżdżenie 


                        Skala Glasgow dla dorosłych


                        1. Otwieranie oczu:

                        · spontaniczne - 4 pkt.

                        · na polecenie słowne - 3 
                        · na bodziec bólowy - 2
                        · brak reakcji - 1

                        2. Reakcja ruchowa:
                        · reaguje na polecenie - 6 pkt.
                        · lokalizuje ból - 5
                        · ucieczka od bólu - 4
                        · zgięciowa na ból - 3
                        · wyprostna na ból - 2
                        · brak reakcji - 1

                        3. Odpowiedź słowna (werbalna):
                        · zorientowany - 5 pkt.
                        · splątany - 4
                        · niewłaściwe słowa - 3
                        · niezrozumiałe dźwięki - 2
                        · brak reakcji - 1

                        Skala Glasgow dla niemowląt i małych dzieci

                        1. Otwieranie oczu:
                        · spontaniczne - 4 pkt.
                        · na polecenie słowne - 3
                        · na bodziec bólowy - 2
                        · brak reakcji - 1

                        2. Reakcja ruchowa:
                        · spontaniczna aktywność - 6 pkt.
                        · cofanie na dotyk - 5
                        · cofanie na ból - 4
                        · sztywność typu odkorowania - 3
                        · sztywność odmóżdżeniowa - 2
                        · brak reakcji - 1

                        3. Odpowiedź słowna
                        · gaworzy - 5 pkt.
                        · pobudzone - 4
                        · płacze - 3
                        · jęczy - 2
                        · brak reakcji - 1 

                        źródło: podstawy pielęgniarstwa- podręcznik
                        informacje uzyskane na wykładach 

                        SKALE : SKALA DO OCENY STANU JAMY USTNEJ


                        Standard pielęgnacji jamy ustnej u pacjentów stanowi element pielęgnacji pacjenta będącego pod naszą opieką. My opiekunowie medyczni czy pielęgniarki musimy zwracać uwagę na ten fakt.  Obserwacja i pielęgnacja jamy ustnej powinna znaleźć swoje miejsce w dokumentacji każdego chorego, w formie osobnego dokumentu, bądź jako element indywidualnej karty pielęgnacji pacjenta.

                        Ocena stanu jamy ustnej i narządu żucia

                        1. Oglądanie jamy ustnej.
                        2. Ocena stanu jamy ustnej w celu określenia zmian chorobowych ograniczających funkcję narządów znajdujących się w jamie ustnej,
                        3. Warunki:
                        - Dokładne   obejrzenie   wszystkich   elementów   jamy ustnej.
                        - Wyjaśnienie pacjentowi celu badania.

                        Przygotowujemy pacjenta podobnie jak do toalety jamy ustnej.
                        Pacjent leżący:

                        1. założenie ręcznika pod brodę pacjenta,
                        2. ułożenie w pozycji półsiedzącej lub na boku,
                        3. zapewnienie dobrego oświetlenia

                        Badanie można przeprowadzić w czasie wykonywania toalety jamy ustnej.

                        Sprzęt: 
                        •Szpatułki jednorazowego użytku.
                        •Rękawiczki czyste gumowe lub do jednorazowego użytku.
                        •Źródło światła.

                        Przynajmniej raz dziennie przy dobrym oświetleniu dokładnie obejrzyj i oceń:


                        1.  błonę śluzową jamy ustnej (zapach z ust, kolor, obrzęk, pleśniawki, wilgotność), 
                        2.  wargi (wygląd czerwieni wargowej, obecność opryszczki, zajadów, innych zmian),
                        3.  dziąsła (krwawienie z dziąseł, obrzęk, rozpulchnienie),
                        4.  język (wygląd języka, zabarwienie, obłożenie języka),
                        5.  migdałki (powiększenie, obłożenie nalotem, zaczerwienienie),
                        6.  zęby (stan uzębienia, liczba zębów, obecność protez zębowych, ruchomość zębów
                        7.  parodontoza,
                        8.  ślinianki (obrzmienie, bolesność). 


                        Zapamiętaj:
                        Ocenę stanu jamy ustnej należy wykonywać szczególnie u pacjentów:

                        • gorączkujących, 
                        • z chorobami zakaźnymi
                        • z chorobami krwi,
                        • odwodnionych,
                        • dzieci,
                        • osób starszych


                        Zasady:


                        • Dokładne obejrzenie jamy ustnej przy okazji wykonywania zabiegów higienicznych.
                        • Zapewnienie dobrego oświetlenia podczas oglądania. 
                        • Posługiwanie się jednorazowym sprzętem (szpatułki).
                        • Wykonywanie czynności w rękawiczkach, 
                        • Zgłoszenie zmian patologicznych lekarzowi
                        SKALA DO OCENY STANU JAMY USTNEJ

                        1. GŁOS (rozmowa z pacjentem)
                        • prawidłowy - 1 punkt
                        • niski, ochrypły - 2 punkty
                        • mówienie z trudem, głos słabo słyszalny - 3 punkty
                        2. POŁYKANIE (obserwacja) 
                        • prawidłowe - 1 pkt.
                        • ból podczas połykania - 2 pkt.
                        • nie możliwe przełykanie - 3pkt.
                        3. BŁONA ŚLUZOWA (obserwacja)
                        • różowa wilgotna- 1 pkt.
                        • zaczerwieniona - 2 pkt
                        • owrzodzona, krwawiąca - 3 pkt.
                        4. ŚLINA (obserwacja przy pomocy szpatułki)
                        • wodnista -1 pkt
                        • rzadka, ropna - 2 pkt
                        • brak - 3 pkt
                        5. JĘZYK (obserwacja i czucie) 
                        • różowy, wilgotny- 1 pkt
                        • obłożony, zaczerwieniony, bolesny - 2 pkt.
                        • popękany, pokryty pęcherzykami - 3 pkt
                        6. WARGI (obserwacja i czucie)
                        • różowe, wilgotne, gładkie - 1 pkt
                        • suche, popękane - 2 pkt
                        • suche, owrzodzone, krwawiące - 3 pkt
                        7. DZIĄSŁA 
                        • różowe, twarde- 1 pkt
                        • obrzęknięte, zaczerwienione - 2 pkt
                        • samoistnie krwawiące - 3 pkt
                        8. ZĘBY
                        • Czyste, bez próchnicy - 1 pkt
                        • Próchnica, lokalna płytka bakteryjna - 2 pkt
                        • Próchnica głęboka, płytka bakteryjna na całości uzębienia - 3 pkt
                        9. DIETA
                        • normalna - 1 pkt
                        • lekka - 2 pkt
                        • płynna, odżywianie parenteralne - 3 pkt
                        10. ŚRODKI PRZECIW BÓLOWE
                        • brak - 1 pkt
                        • stosowane sporadycznie - 2 pkt
                        • podawane systematycznie - 3 pkt
                        11. INNE OBJAWY
                        • nie stwierdzono - 1 pkt
                        • krwawiąca błona śluzowa - 2 pkt
                        • infekcja wirusowa, grzybicza - 3 pkt
                        12. SMAK
                        • prawidłowy - 1 pkt
                        • zmieniony, zmniejszony 2 pkt
                        • brak smaku - 3 pkt
                        13. SAMOOBSŁUGA
                        • pacjent samodzielny - 1 pkt
                        • potrzebujący pomocy i edukacji - 2 pkt
                        • brak samoobsługi - 3 pkt

                        Jeżeli pacjent poddawany jest chemioterapii, przebywa na OIOMie, jest pacjentem z nowotworem głowy, szyi dodać należy 9 punktów.


                        13-20 punktów – I poziom interwencji pielęgniarskich


                        Mycie zębów miękką szczoteczką, pastą z fluorem 4x dziennie i przed snem,
                        Jeśli protezy pacjenta są znoszone, wyjąć z ust i umyć dokładnie 4x dziennie, usta płukać płynem do płukania ust 4x dziennie, protezy moczyć przez noc w świeżym roztworze,
                        Usta płukać przez 30 sekund po posiłku i przed snem lub 4x dziennie dodatkowo,
                        Unikać jedzenia/picia do 30 minut po użyciu płynu do płukania ust,
                        Jeśli płyn do płukania ust jest przyczyną objawów niepożądanych, rozcieńczyć go woda i płukanie przedłużyć do 1 minuty,
                        Jeśli potrzeba natłuścić usta.

                        21-26 punktów –  II poziom interwencji pielęgniarskich

                        Zwiększyć częstotliwość interwencji z poziomu 1 co 2-4 godziny,
                        Podawać środki przeciwbólowe systematycznie lub na życzenie,
                        Jeśli są objawy infekcji na 30 minut przed płukaniem ust miejscowo zaaplikować antybiotyk/lek antywirusowy,
                        Jeśli występują krwawienia z błony śluzowej należy zmienić dietę na lekką,
                        Jeśli występuje suchość ust podać świeży kawałek ananasa, kostkę lodu do ssania lub roztwór sztucznej śliny.

                        27-39 punktów – III poziom interwencji pielęgniarskich

                        Zwiększyć częstotliwość interwencji z poziomu 2 co 1-2 godziny,
                        Substytutem miękkiej szczoteczki (wacikiem na szpatułce) lub palcem z gazikiem stosować roztwór 0,2% chlorhexidiny,
                        Wprowadzić leczenie występujących problemów – zlikwidować ból, owrzodzenia, suchość ust i krwawienia wg zleceń.

                        żródło: podręczniki medyczne z uwzględnieniem procedur pielęgniarskich dla studentów kierunków medycznych

                        SKALE: SKALA TWARZYCZKOWA













                        Skala twarzyczkowa do oceny natężenia bólu.

                        0 – nie boli jestem szczęśliwy,
                        1 – 2 – boli ale trochę,
                        3 – 4 – mocno boli,
                        5 – boli bardzo mocno, nie mogę wytrzymać


















                        SKALE: SKALA OCENY BÓLU (wzrokowo analogowa)


                        BÓL to subiektywnie przykre i negatywne wrażenie zmysłowe i emocjonalne, powstające pod wpływem bodźców uszkadzających tkankę (tzw. nocyceptywnych) lub zagrażających ich uszkodzeniem. Ból jest odczuciem subiektywnym, dlatego jest nim wszystko to, co chory w ten sposób nazywa, bez względu na obiektywne objawy z nim związane. Receptorami bólowymi są nocyceptory. Odczucie bólu wyzwala również każdy supramaksymalny bodziec specyficzny dla danego receptora, np. silny impuls świetlny powoduje ból gałek ocznych, silny bodziec akustyczny powoduje ból lokalizowany w uchu.


                        Skala oceny bólu wzrokowo-analogowa jest to graficzna skala opisowa. Chory określa stopień natężenia bólu na linijce o długości 10 cm, gdzie 0 oznacza brak bólu, a 10 cm - najsilniejszy ból, jaki może sobie wyobrazić.













                        SKALE: SKALA SWLS


                        Skala satysfakcji z życia SWLS (Satisfaction With Life Scale)

                        SWLS jest przeznaczona do indywidualnego i grupowego badania zdrowych i chorych osób dorosłych. Skala zawiera pięć stwierdzeń. Badany ocenia, w jakim stopniu każde z nich odnosi się do jego dotychczasowego życia. Wynikiem pomiaru jest ogólny wskaźnik poczucia zadowolenia z życia

                        1..Często moje życie było bliskie ideału jakie sobie wyobraziłem/łam wchodząc 
                        w dorosłe życie

                        zdecydowanie zgadzam się - 7
                        zgadzam się - 6
                        raczej zgadzam się - 5
                        nie mam zdania - 4
                        raczej nie zgadzam się -3 
                        nie zgadzam się - 2
                        zdecydowanie nie zgadzam się -1

                        2. Jestem zadowolony/a ze swojego dotychczasowego zdrowia

                        zdecydowanie zgadzam się - 7
                        zgadzam się - 6
                        raczej zgadzam się - 5
                        nie mam zdania - 4
                        raczej nie zgadzam się - 3
                        nie zgadzam się - 2
                        zdecydowanie nie zgadzam się - 1

                        3. Jestem usatysfakcjonowany/a swoim dotychczasowym życiem

                        zdecydowanie zgadzam się - 7
                        zgadzam się - 6
                        raczej zgadzam się - 5
                        nie mam zdania - 4
                        raczej nie zgadzam się - 3
                        nie zgadzam się - 2

                        zdecydowanie nie zgadzam się - 1

                        4. W dalszym ciągu obecne są w moim życiu rzeczy, ważne nadające sens mojemu życiu

                        zdecydowanie zgadzam się - 7
                        zgadzam się - 6
                        raczej zgadzam się - 5
                        nie mam zdania - 4
                        raczej nie zgadzam się - 3
                        nie zgadzam się - 2
                        zdecydowanie nie zgadzam się - 1

                        5. Jeśli mogłabym/mógłbym przeżyć swoje życie raz jeszcze, 
                        chciałabym/chciałbym aby było takie jak jest teraz

                        zdecydowanie zgadzam się - 7
                        zgadzam się - 6
                        raczej zgadzam się - 5
                        nie mam zdania - 4
                        raczej nie zgadzam się - 3
                        nie zgadzam się - 2
                        zdecydowanie nie zgadzam się - 1


                        Podsumowanie:
                        Bardzo zadowolony:  31-35 pkt
                        Zadowolony:  26-30 pkt
                        Raczej zadowolony: 21-25 pkt 
                        Obojętny:  20 pkt
                        Raczej niezadowolony: 15-19 pkt
                        Niezadowolony:  10-14 pkt
                        Bardzo niezadowolony: 5-9 pkt 


                        źródło: pracownia testów psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego