ZADANIE PRAKTYCZNE OM CZERWIEC 2015- karmienie przez zgłębnik i zmiana koszuli

Od 3 dni na oddziale neurologii przebywa pacjentka Teodora Kowalska lat 76 z powodu udaru niedokrwiennego lewej półkuli mózgu, zaś przyczyną choroby jest nadciśnienie tętnicze. U pacjentki występuje niedowład połowiczny prawostronny i afazja ruchowa. Chora rozumie mowę ale trudno wyrazić jej swoje myśli. Nie kontroluje oddawania moczu i stolca . Ma założone pieluchomajtki i cewnik Foleya. Ze względu na trudności w połykaniu (krztuszenie się) ma wprowadzony zgłębnik do żołądka. U pacjentki jest prowadzony bilans płynów. Pani Teodora jest osobą leżącą, współpracuje przy zmianie pozycji ciała lecz samodzielnie jej nie zmienia. Próbuje siadać z pomocą drabinki ale wymaga asystowania osób trzecich. Wymaga wykonania czynności higienicznych i opiekuńczych przez inne osoby. W skali Norton otrzymała 10 punktów. Pacjentka nie akceptuje swojego stanu zdrowia, ma obniżony nastrój i płacze. Chociaż ma dwoje dzieci nikt jej nie odwiedza.

Polecenia dla opiekuna
a. zmień koszulę pacjentce
b. podaj 200ml papki przez zgłębnik dożołądkowy

DIAGNOZA PROBLEMÓW PACJENTKI (wypisujemy problemy zawarte w zadaniu)

1. Pacjentka Teodora Kowalska lat 76 przebywa na oddziale neurologii
2. niedokrwienny udar lewej półkuli mózgu wynikający z nadciśnienia tętniczego
3. prawostronny niedowład kończyn wynikający z udaru
4. nadciśnienie tętnicze
5. brak samodzielności w wykonywaniu czynności życia codziennego, higienicznych i opiekuńczych- pacjentka wymaga pomocy innych
6. osoba leżąca wymagająca pomocy przy zmianie pozycji ciała
7. konieczność wprowadzenia profilaktyki przeciw odleżynom wynikająca z niskiej oceny w skali Norton i wysokiego ryzyka odleżynowego
8. trudności w spożywaniu pokarmu (krztusi się) - założony zgłębnik do żołądka
9.pacjentka nie kontroluje oddawania moczu i stolca, założono cewnik Foleya i pieluchomajtki
10. problem z komunikacją werbalną, afazja ruchowa- problemy z mówieniem, wypowiadaniem myśli
11. obniżony nastrój wynikający z braku kontaktu z dziećmi, które nie odwiedzają chorej
13.obniżony nastrój, płaczliwość, brak akceptacji stanu własnego zdrowia przez pacjentkę
14. niedowład połowiczny prawostronny
15. należy zadbać o bezpieczeństwo psychiczne i fizyczne pacjentki
16. należy stworzyć chorej odpowiedni mikroklimat


przebieg egzaminu

1. wchodzisz na salę, robisz rozeznanie i zgłaszasz gotowość do egzaminu

2. dostajesz przydział stanowiska i kartki z zadaniem

3. siadasz czytasz, analizujesz

4. zgłaszasz gotowość do rozpoczęcia egzaminu

5. wypisujesz problemy opiekuńcze pacjentki

6. potem zgłaszasz, że jesteś gotowa do wykonania pierwszej czynności

7. idziesz do pacjentki, witasz się, przedstawiasz i mówisz, że chcesz jej zmienić koszulę i uzyskujesz zgodę

8. zamykasz okno, ustawiasz parawan. Bierzesz dwa kosze: na odpady medyczne i komunalne i ustawiasz je przy zlewie. Kosz na brudną bieliznę ustawiasz przy łóżku

9. idziesz do magazynu, bierzesz tacę, koszulę czystą, miskę nerkowatą, a w niej ręcznik papierowy 1 listek, płyn do dezynfekcji, fartuch jednorazowy i rękawiczki

10. myjesz i dezynfekujesz ręce

11. bierzesz tacę z zestawem i idziesz do Teodory, stawiasz to na stoliku przyłóżkowym

12. obniżasz barierkę, luzujesz pościel, wyjmujesz poduszkę “jaśka” spod głowy i kładziesz go na krześle przy łóżku

13. Koszulę rozpinasz, przechodzisz na drugą stronę łóżka i zaczynasz zdejmować rękaw ze zdrowej (lewej u pacjentki) ręki (przechodzę na drugą stronę łóżka bo jestem niską osobą)

14. pod kołdrą stawiasz nogi Teodory zginając w kolanach, podnosisz jej pośladki i przesuwasz ręką koszulę ku górze aż po same ramiona.

15. zdejmujesz koszulę z głowy i wracasz na prawą stronę łóżka

16. zdejmujesz koszulę z chorej (prawej u pacjentki) ręki

17. koszulę zwijasz i wrzucasz do kosza na brudną bieliznę

18. nakładamy czystą koszulę zaczynając od chorej ręki (prawej u pacjentki)

19. przekładamy przez głowę

20. przechodzimy na drugą stronę łóżka i wkładamy w rękaw lewą rękę (zdrową) pacjentki

21. lekko unosimy ramiona Teodory i zsuwamy koszulę niżej

CAŁY CZAS DBAMY O TO BY ZAKRYTE BYŁY PIERSI PACJENTKI

22. stawiamy jej nogi zginając w kolanach, podnosimy biodra i przesuwamy koszulę do samego końca pilnując by wszystko było równiutko

23. wracamy na drugą stronę łóżka

24. zapinamy guziki, układamy pacjentkę wygodnie na płasko, podkładamy poduszkę “jaśka”pod głowę

25. poprawiamy pościel, wygładzamy

26. sprawdzamy samopoczucie pacjentki

28. podnosimy barierki, dezynfekujemy stolik

29. odnosimy rzeczy do brudownika, tam wyrzucamy ręcznik i jednorazową miskę do odpadów medycznych, myjemy i dezynfekujemy tacę i odstawiamy do magazynu. Kosz na bieliznę odstawiamy do brudownika

30. zdejmujemy fartuch, rękawiczki

31. myjemy , dezynfekujemy ręce (niekoniecznie- u nas egzaminatorowi wystarczyło tylko to że zmieniasz fartuch i rękawiczki na nowe)

32. siadasz i odnotowujesz czynność i godzinę jej wykonania

zgłaszasz gotowość do wykonania kolejnego etapu zadania

1. Pytasz pacjentkę czy wyraża zgodę na podanie pokarmu przez zgłębnik

2. idziesz do magazynu i szykujesz zestaw. Na tacy ma być: dwie miski nerkowate, żaneta, stetoskop, gaziki, plaster, zacisk (pean), jednorazowa chusta  do zabezpieczenia bielizny, kilka płatków jednorazowych ręczników, płyn do dezynfekcji, kubek z pokarmem, kubek na zlewki, kubek z przegotowaną wodą, jednorazowa łyżeczka, jednorazowy fartuch i rękawiczki

3. zestaw stawiasz na stoliku przyłóżkowym, nakładasz fartuch i rękawiczki

4. informujesz pacjentkę o każdej czynności

5. unosisz wezgłowie pacjentki do pozycji półwysokiej, żanetę wyjmujesz z opakowania (opakowania po środkach czy sprzętach układasz na tacy)

6. zabezpieczasz bieliznę przed zabrudzeniem zakładając chustę

7. rozpinasz Teodorze guziki w koszuli pod chustą

8. zakładasz zacisk na rurkę sondy

9. nakładasz sobie stetoskop, na brzuchu pacjentki kładziesz miskę nerkowatą, do której wkładasz końcową część sondy

10. w żanetę nabierasz  20ml powietrza, zdejmujesz zatyczkę i pean, przykładasz stetoskop do miejsca na wysokości żołądka i wpuszczasz powietrze sprawdzając prawidłowe położenie zgłębnika, potem odsysasz (aspirujesz) je z powrotem, zatykasz zatyczką i przyczepiasz zacisk

11. nabierasz w żanetę 20 ml wody, informujesz pacjentkę, że sprawdzasz drożność sondy, otwierasz zatyczkę, zdejmujesz pean  i wpuszczasz powoli wodę do żołądka. Zamykasz zatyczkę, nakładasz pean

12. pokarm w kubku mieszasz łyżeczką i sprawdzasz temperaturę na swoim przedramienu puszczając kroplę z łyżeczki. Głośno mówisz, że mieszanka ma prawidłową temperaturę ok. 30 stopni, łyżeczkę wrzucasz do miski nerkowatej na tacy, do żanety nabierasz 100ml  mieszanki (u nas są takiej pojemności żanety) pozbywasz się powietrza ze strzykawki, wycierasz końcówkę strzykawki, otwierasz zatyczkę, zwalniasz pean, wkładasz końcówkę żanety do sondy  i powoli “na niby” podajesz pokarm. Mówisz pacjentce, że podajesz jej pożywienie i trwa to ok 10-15 minut.

13. zamykasz zatyczkę, zakładasz pean

14 i znowu pobierasz w żanetę 100 ml pokarmu i powtarzasz czynność

15. zamykasz zatyczkę i zakładasz pean

16. nabierasz w żanetę 50 ml wody i znowu podajesz przez sondę informując, że płuczesz teraz przewód zgłębnika

17. zatykasz zatyczkę, zaciskasz pean

18. końcówkę sondy zabezpieczasz gazikiem i oklejasz plastrem

19. zdejmujesz jednorazową chustę i kładziesz ją do miski nerkowatej na tacy

20. miskę nerkowatą, która leżała na brzuchu pacjentki  kładziesz na tacy

21. zapinasz guziki w koszuli pacjentki

22. sprawdzasz samopoczucie Teodory

23. podnosisz barierki

24. dezynfekujesz stolik

25. pozostawiasz chorą w pozycji półwysokiej na 30 minut

26. zanosisz wszystko do brudownika, segregujesz odpady: żanetę, łyżeczkę, zużyte ręczniki, wyrzucasz do odpadów medycznych. Z kubków wylewasz wszystko do sedesu ( u nas to był dodatkowy zlew), kubki wyrzucasz do odpadów medycznych, jednorazowy pean wyrzucasz również do odpadów medycznych. Opakowania po żanecie i fartuchu wyrzucasz do odpadów komunalnych

27. stetoskop dezynfekujesz i NIE wycierasz, tacę myjesz , wycierasz i dezynfekujesz, odnosisz wszystko do magazynu

28. zdejmujesz fartuch i rękawiczki, wyrzucasz do odpadów medycznych

29. myjesz i dezynfekujesz ręce, otwierasz okno, odstawiasz parawan do magazynu

30 . uzupełniasz indywidualną kartę pielęgnacji chorego wpisując czynności:  godzinę podania pokarmu, ilość pokarmu, ilość podanych płynów

31. zgłaszasz zakończenie wykonania zadania

UKŁAD POKARMOWY i TRAWIENIE (anatomia dla poczatkujących)

 18+
"Filmik przedstawiony w tym materiale 'Anatomia dla początkujących' przeznaczony jest dla ludzi o naprawdę mocnych nerwach.
Jego gospodarzem jest Dr Gunther von Hagens, niemiecki lekarz, patomorfolog i anatom, wynalazca
plastynacji - lepiej znany jako Doktor Śmierć.Dr Gunther von Hagens to twórca Plastinarium
- ośrodka preparacji zwłok metodą plastynacji, znajdującego się w niemieckim mieście Guben. Program nagrano w Instytucie Plastynacji w Heidelbergu  w Niemczech w obecności dawców ciał i studentów. Wszystkie wykorzystane ciała były przekazane  przez ich właścicieli na cele naukowe."

Układ pokarmowy to układ narządów służący do pobierania, trawienia i wchłaniania pokarmu oraz usuwania niestrawionych resztek. Przekształca spożywany pokarm w energię i składniki odżywcze , których organizm potrzebuje do spełnienia różnych funkcji życiowych.
Układ pokarmowy składa się z :
-jamy ustnej
-gardła
-przełyku
-żołądka
-jelita cienkiego (dwunastnica, jelito czcze, jelito kręte)
-jelito grube (jelito ślepe- kątnica, okrężnica, odbytnica)
-duże gruczoły trawienne ściśle związane z trawieniem pokarmowym ( wątroba, trzustka)

JAMA USTNA
  dzieli się na przedsionek między łukami zębowymi, a wargami i policzkami oraz jamę ustną właściwą.
Wyróżniamy w niej: łuki zębowe, podniebienie twarde (kostne), podniebienie miękkie, dno jamy ustnej, cieśń gardzieli (na górze łuki podniebienne, języczek, na dole migdałki)
-zęby tworzą dwa łuki:  szczękowy i żuchwowy
Człowiek ma 2 pokolenia zębowe: mleczne (20) i stałe (32)
Zęby człowieka służą do rozdrabniania pożywienia. Ząb składa się z korony, szyjki i korzenia (lub korzeni). Wewnątrz znajduje się komora wypełniona miazgą zęba, w której leżą naczynia i nerwy. Zęby buduje zębina. U człowieka wyróżnia się rodzaje zębów: siekacze, kły, zęby przedtrzonowe i zęby trzonowe.
Rosną w zębodołach pokrytych błoną śluzową - dziąsłem.

- język to wał mięśniowy pokryty śluzówką. Składa się z (od przodu) końca, trzonu i nasady.
Na języku znajdują się kubki smakowe odpowiedzialne za narząd smaku (zmysł)
Język uczestniczy w połykaniu pokarmu , żuciu oraz jest narządem mowy.

- ślinianki : wyróżniamy parzyste i nieparzyste, znajdują się pod językiem, pod żuchwą, na języku, podniebieniu, na policzkach i w okolicy warg. Wydzielają 1,5 litra śliny na dobę.
Ślina zmiękcza kęsy jedzenia, rozpuszcza składniki przechodząc do roztworów, pokrywa kęsy śluzem i zlepia co ułatwia połykanie, wstępnie trawi cukry (amylaza) hamuje wzrost bakterii.
Wydzielanie śliny jest zależne od układu nerwowego autonomicznego.
W skład śliny wchodzą:
woda, sole mineralne, mucyna (daje poślizg) amylaza (trawi cukry), częściowo ptialina (jest to enzym trawienny z grupy amylaz zawarty w ślinie, katalizujący rozkład skrobi i glikogenu, wytwarzany przez śliniankę przyuszną i podżuchwową)

- gardło- łączy się z przełykiem przez cieśń gardzieli, to maczugowata cewa włóknisto mięśniowa , w której krzyżuje się droga pokarmowa i oddechowa. Światło gardła wyściela błona śluzowa z nabłonkiem migawkowym. Błona mięśniowa buduje mięśnie ściany tylnej i bocznej. Najważniejszą tętnicą doprowadzającą krew do gardła jest tętnica gardłowa wstępująca odchodząca od tętnicy szyjnej zewnętrznej . Część nosowa gardła unerwiona jest czuciowo przez nerw trójdzielny głównie za pośrednictwem zwoju skrzydłowo-podniebiennego.

- przełyk  jest narządem w kształcie rury o długości ok. 25cm, jest zaopatrzony w ścianki mięśniowe, których rola polega na transportowaniu pożywienia z gardła do żołądka. Ciągnie się on od gardła, przemierza jamę piersiową, przechodzi przez przeponę i w jamie brzusznej uchodzi do jamy żołądkowej.
Jest to najwęższa część układu przewodu pokarmowego. Od góry łączy się z gardłem, od dołu z żołądkiem.
Jego funkcją jest uczestnictwo w procesie połykania i przemieszczania pokarmu.
Przełykanie jest złożonym mechanizmem. Pierwsza jego faza jest świadoma i dobrowolna: podczas przeżuwania pożywienia język popycha kęs pokarmu do podniebienia i dalej w kierunku gardła. Następnie zachodzą po sobie różne automatyczne czynności: ścianki gardła zwężają się i popychają pokarm do przełyku, podczas gdy podniebienie miękkie unosi się, blokując dojście do jamy nosowej, nagłośnia - chrząstka działająca jak zatyczka zamyka dojście do krtani, zapobiegając przypadkowemu przedostaniu się pożywienia do dróg oddechowych. W przełyku fale skurczów ścianek sprawiają, że pokarm przedostaje się w dół, aż w końcu trafia do żołądka.

Nawet wówczas, gdy nie spożywamy pokarmu, proces połykania powtarza się nieprzerwanie - połykamy ślinę średnio 70 razy na godzinę w stanie aktywności i ok. 10 razy na godzinę podczas snu.

- żołądek

Żołądek stanowi najszerszą część układu pokarmowego o workowatym kształcie. Pokryty jest otrzewną. leży ukośnie od góry, ku dołowi i stronie prawej pod przeponą, w okolicy nadbrzusza i podżebrza lewego.
Rozpoczyna się wpustem, dno przechodzi w trzon. Od góry łączy się z przełykiem, od dołu z dwunastnicą.
Mięśniówka żołądka jest gruba i składa się z 3 warstw. W tkance śluzowej znajdują się gruczoły żołądkowe właściwe (w dnie i trzonie- wydzielają kwas solny i pepsynogen), oraz gruczoły odźwiernikowe (wydzielają śluz- okolica odźwiernikowa)
Enzymy żołądkowe to pepsyna, ketapsyna, podpuszczka, kwas solny
Mięśniówka żołądka powoduje ruchy jego ścian co pozwala mieszać się treści pokarmowej z sokiem żołądkowym . Przy udziale enzymów w żołądku odbywa się trawienie białek, kontynuuje się rozkład cukrów rozpoczęty jeszcze w jamie ustnej przez ptialinę.
W żołądku wydziela się także czynnik Castle'a ( glikoproteina wytwarzana przez komórki okładzinowe śluzówki żołądka )  , który wiąże się z witaminą B12 i umożliwia jej wchłanianie w jelicie cienkim.
funkcje żołądka: gromadzi i przechowuje pokarm, trawi pokarm, wyjaławia pokarm.
Sok żołądkowy i jego skład:
-kwas solny
-enzymy trawienne
-sole mineralne
- woda
żołądek wydziela śluz
funkcje kwasu solnego; bierze udział w trawieniu białek, obniża pH treści żołądkowej do poziomu niezbędnego do aktywacji pepsynogenu, powstrzymuje rozwój bakterii.
enzymy trawienne
- pepsynogen- trawi białko (po zaktywizowaniu do pepsyny)
-lipaza żołądkowa trawi tłuszcze
- śluz żołądkowy zabezpiecza komórki narządu przed samo strawieniem

Część wpustowa żołądka uniemożliwia cofanie się treści pokarmowej, zaś część odźwiernikowa działa jak zatyczka zatrzymując pokarm przygotowywany do dalszego trawienia. Stąd kęs pokarmowy jest przepuszczany do dwunastnicy - pierwszego odcinka jelita cienkiego.

- dwunastnica to początek jelita cienkiego. Uchodzą do niej przewody wyprowadzające dwóch największych gruczołów: trzustki i wątroby.
Ma kształt podkowy, w jej ścianie leży wzniesienie (brodawka), do której uchodzą:
-przewód żółciowy wspólny
-przewód trzustkowy
otoczone zwieraczem

- trzustka  leży za otrzewnowo przy tylnej ścianie jamy brzusznej poziomo, za żołądkiem, objęta dwunastnicą. Składa się z głowy, trzonu i ogona. Ma budowę zrazikową. W zrazikach są pęcherzyki wydzielające enzymy . Pomiędzy nimi leżą wyspy odmiennych komórek- WYSPY TRZUSTKOWE LANGERHANSA, które wydzielają hormony.
Wydzielina z pęcherzyków poprzez przewód trzustkowy odprowadzana jest do dwunastnicy, natomiast hormony do krwi.
Funkcje trzustki:
- wytwarza sok trzustkowy, w skład którego wchodzą : enzymy trawienne białka (trepsyny, erypsyny), enzymy trawiące cukry (amylaza trzustkowa) i trawiące tłuszcze (lipaza)
- w wyspach wytwarzana jest w komórkach Beta insulina (reguluje przemianę węglowodanową), w komórkach Alfa powstaje glukagon (podnosi poziom cukru we krwi), w komórkach Gamma- somatyna, w komórkach Delta - polipeptyd trzustkowy.

-wątroba leży pod przeponą większą częścią w prawym podżebrzu i nadbrzuszu. Dzieli się na płaty. Zawiera dwa rodzaje krążenia
- układ tętniczo -żylny (odżywia wątrobę)
-układ żylno- żylny (wrotny) gdzie do wątroby żyłami z narządów przewodu pokarmowego i ze śledziony dochodzą produkty wchłonięte w tych organach.
Komórki wątrobowe to HEPATOCYTY .
Na dole wątroby znajduje się woreczek żółciowy (pęcherzyk) , do którego spływa wytwarzana przez wątrobę żółć. W woreczku jest zagęszczana , a następnie wpuszczana do dwunastnicy. Żółć zawiera: sole kwasów żółciowych - konieczne do emulgacji (rozbijania) tłuszczów, barwniki żółciowe (bilurubina ) i cholesterol.
Funkcje wątroby: 
- tworzenie żółci (magazynowanie i uwalnianie)
- magazynowanie i uwalnianie węglowodanów:
   a) do wątroby dociera glukoza, która zmieniana jest w glikogen
   b) z substancji nieglukozowych wytwarza glukozę i zamienia w glikogen
   c) gdy we krwi brakuje glukozy , wątroba ją uwalnia (uzupełnia glikogen)
- metabolizm białek (wychwytuje aminokwasy i z nich tworzy większość potrzebnych białek)
-metabolizm tłuszczów
- metabolizm cholesterolu
- magazyn witamin A,D,B12
- wytwarza czynniki krzepnięcia krwi
- detoksykacja (w tym także leków)
- termoregulacja (wytwarza ciepło)
- bierze udział w tworzeniu i niszczeniu czerwonych krwinek


- jelito czcze i kręte- leżą wewnątrz- otrzewnowo , zawieszone są na KREZCE, która łączy jelito ze ścianą tylną jamy brzusznej.
Brzeg krezki przyczepiony jest do tylnej ściany brzucha, brzeg jelitowy łączy się bezpośrednio z jelitem.
JELITO CZCZE to jedna z trzech części jelita cienkiego, leżąca pomiędzy dwunastnicą a jelitem krętym. W nim odbywa się wchłanianie pokarmu. U ludzi dorosłych osiąga długość od 2–3 m. W błonie śluzowej jelita cienkiego występują liczne gruczoły, wydzielające sok jelitowy lub zasadowy śluz .  Błona śluzowa ma również mnóstwo malutkich, unerwionych wypustek, do których dochodzą bardzo cienkie naczynia krwionośne i limfatyczne. Każda wypustka, kosmek jelitowy- ma na sobie lekkie wgłębienia na powierzchni, zaś komórki wyściełające wnętrze jelita posiadają mikrokosmki – dlatego powierzchnia jelita stanowi największą powierzchnię kontaktu ze środowiskiem zewnętrznym . Wchłania mleczko pokarmowe i za pomocą krwi odbiera pożywienie. Tutaj odbywa się zasadnicza część trawienia.
 JELITO KRĘTE to końcowy odcinek jelita cienkiego. U człowieka ma ono około 3 metrów długości. W tej części przewodu pokarmowego zachodzą końcowe etapy trawienia, oraz wchłanianie strawionej treści pokarmowej. Jelito to kończy się zastawką krętniczo-kątniczą.

RUCHY JELIT
Ścianki jelita cienkiego ściskają się automatycznie. Rytmiczne ruchy odcinków jelita służą do ugniatania i kruszenia pokarmu, przeciwstawne skurcze jelita służą dobremu zmieszaniu pokarmu a ruchy perystaltyczne, następujące falowo, przesuwają pokarm w kierunku jelita grubego.

- jelito grube- długość ok. 150cm. Rozpoczyna się w prawym dole biodrowym  szerokim jelitem ślepym. Na końcu ma wyrostek robaczkowy. Jelito ślepe przechodzi w kręte (okrężnicę: wstępują , poprzeczną i essowatą) a następnie w odbytnicę.
Odbytnica kończy się odbytem, który ma zwieracz odbytu.
Jelito grube układa się w taśmy , które ściągają jelito tworząc fałdy.
Błona mięśniowa jelit zbudowana jest z tkanki łącznej .
Większość narządów okryte są OTRZEWNĄ

OTRZEWNA to błona surowicza pokrywająca narządy , ściany miednicy. Jest bogato unerwiona , unaczyniona, zawiera dwie warstwy : ścienną (pokrywa ścianę miednicy), trzewną (pokrywa narządy) .
Między nimi znajduje się jama otrzewnowa . Otrzewna ma ogromną zdolność wchłaniania płynów (5 l na godzinę), wydzielania płynów oraz właściwości bakteriobójcze.

FUNKCJE JELIT
1. jelito cienkie
- wydziela hormony , śluz, sok jelitowy (woda, elektrolity, enzymy, ) wytworzone w nabłonku jelita
- wchłania wodę, sole mineralne i produkty trawienia (tłuszcze- kwasy tłuszczowe, cukier- glukoza, białka- aminokwasy)
- odbywa się tu zasadnicza część trawienia i wchłaniania
2. jelito grube
-wydziela śluz
- wchłania wodę i sole mineralne
- formułuje i magazynuje kał
Na skutek działania bakterii jelit powstają witaminy K, D, A

OŚRODKI POKARMOWE ZNAJDUJĄ SIĘ w podwzgórzu : 
- ośrodek sytości - hamuje apetyt
- ośrodek głodu - wyzwala mechanizm przyjmowania pokarmu
Czynniki pobudzające aktywność ośrodków pokarmowych:
- LEPTYNA - pobudza sytość- wytwarzana jest wówczas gdy jest odpowiednia ilość glukozy
- CZYNNIKI MOTORYCZNE- wypełniony żołądek pobudza uczucie sytości
- CZYNNIKI TERMICZNE- zimno pobudza głód, ciepło sytość
- CZYNNIKI - CIŚNIENIE OSMOTYCZNE OSOCZA- ilość NaCL we krwi- Nadmiar pobudza sytość i pragnienie picia płynów
- WIDOK, ZAPACH,SMAK pokarmów pobudza głód.

ODŻYWIANIE polega na przyjmowaniu pokarmu, trawieniu, wchłanianiu składników pokarmowych i wody i przyswajaniu ich.
TRAWIENIE Składa się z mechanicznych procesów ( żucie, połykanie, ruchy jelit) oraz z procesów chemicznych polegających na przekształcaniu dużych cząstek w związki proste.
WCHŁANIANIE polega na transporcie substancji odżywczych (głównie w jelicie cienkim), wody i elektrolitów z przewodu pokarmowego do krwi.


TRAWIENIE BIAŁKA

białka dzielimy na roślinne ( małowartościowe) i zwierzęce (wysokowartościowe)
etapy trawienia:
1. rozdrobnienie pod wpływem żucia
2. w żołądku pod wpływem HCL i pepsyny powstają peptydy  (z pepsynogenu)
3. w dwunastnicy pod wpływem enzymów trzustkowych powstają krótsze peptydy
4. w dalszych odcinkach jelita cienkiego powstają aminokwasy , które wchłaniają się w kosmku jelitowym i przez żyłę wrotną przechodzą do wątroby gdzie ulegają przemianie.

TRAWIENIE TŁUSZCZÓW
(lipidy, węglowodany)
to estry glicerolu i kwasów tłuszczowych

funkcje:
-główny materiał energetyczny i zapasowy
- składnik hormonów
- przenoszą witaminy

etapy trawienia
1. rozdrobnione przez żucie
2. w żołądku rozbijane są na drobne kropelki (emulgowane)
3. w dwunastnicy pod wpływem lipazy trzustkowej trawione do kwasów tłuszczowych
4. wchłaniane w kosmku jelitowym , przechodzą do układu chłonnego , potem krwionośnego i do wątroby
Część jest gromadzona w wątrobie,  część przechodzi do krwi, a część gromadzi się w tkance tłuszczowej

TRAWIENIE CUKRÓW
(węglowodany , sacharydy)
funkcja to główne źródło energii
Cukry dzielimy na : cukry proste ( glukoza) , dwucukry ( sacharoza) i wielocukry (skrobia, celuloza)
Celuloza nie jest trawiona ale konieczna do prawidłowych ruchów jelit i wydalaniu kału.
Etapy trawienia cukrów:
1. rozdrabnianie (żucie)- w jamie ustnej pod wpływem amylazy ślinowej skrobia trawiona jest do dwucukrów.
2. w dwunastnicy pod wpływem amylazy trzustkowej z wielocukrów powstają dwucukry  (dalszy rozkład)
3. w jelicie cienkim powstają cukry proste
4. w kosmku jelitowym glukoza jest wchłaniana do krwi i żyłą wrotną przechodzi do wątroby

UKŁAD ODDECHOWY (anatomia dla początkujących)

 18+
"Filmik przedstawiony w tym materiale 'Anatomia dla początkujących' przeznaczony jest dla ludzi o naprawdę mocnych nerwach.
Jego gospodarzem jest Dr Gunther von Hagens, niemiecki lekarz, patomorfolog i anatom, wynalazca
plastynacji - lepiej znany jako Doktor Śmierć.Dr Gunther von Hagens to twórca Plastinarium
- ośrodka preparacji zwłok metodą plastynacji, znajdującego się w niemieckim mieście Guben. Program nagrano w Instytucie Plastynacji w Heidelbergu  w Niemczech w obecności dawców ciał i studentów. Wszystkie wykorzystane ciała były przekazane  przez ich właścicieli na cele naukowe."

UKŁAD ODDECHOWY
To układ anatomiczny i czynnościowy, który za zadanie ma wymianę gazową - dodstarczanie organizmowi tlenu i wydalanie zbędnych produktów przemiany materii, np. dwutlenku węgla CO2.

Górne drogi oddechowe:

-JAMA NOSOWA- leży w górnej części trzewioczaszki , zbudowana z części kostnej i chrzęstnej. Wyścielona jest unaczynioną błoną śluzową z nabłokiem wielorzędowym migawkowym , który ma liczne komórki kubkowe. Komórki te biorą udział w wydzielaniu śluzu.

- GARDŁO- jest to cewa włóknisto mięsniowa rozciągająca się od podstawy czaszki do VI kręgu szyjnego.  W gardle krzyżuje się droga oddechowa z pokarmową.
Gardło ma szereg otworów, którymi łączy się z jamą nosową przez nozdrza tylne, z jamą bębenkową przez ujście trąbek słuchowych, z jamą ustną przez cieśń gardzieli i z krtanią. Najważniejszą tętnicą doprowadzającą krew do gardła jest tętnica gardłowa wstępująca, odchodząca od tętnicy szyjnej zewnętrznej. Zaopatruje ona swoimi gałązkami również migdałki podniebienne  i ujście gardłowe trąbki słuchowej. Żyły gardła tworzą na jego ścianie zewnętrznej duży splot. Naczynia chłonne gardła drenując chłonkę do węzłów chłonnych zagardłowych oraz do węzłów chłonnych głębokich szyi. 

- KRTAŃ-  jest to nieparzysty narząd służący do wydawania dźwięków (narząd emisji głosu) i nalezy do narządu oddechowego.
Zawieszona jest za pomocą wiązadeł i mięśni na kości gnykowej. Wnętrze dzieli się na przedsionek, jamę podgłośniową, jamę pośrednią.

W jamie pośredniej znajdują się fałdy głosowe tworzące wargi głosowe. Wargi tworzą głośnię. 
W obrębie głośni leżą  chrząstki : tarczowata, pierścieniowata (nieparzyste) i nalewkowata (parzysta).
Szpara pomiędzy wargami tworzy szparę głośni. Głośnia jest miejscem wytwarzania głosu.

Dolne drogi oddechowe

- TCHAWICA- zbudowana jest z pierścieniowatych chrząstek (z przodu) i z błony mięśniowej ( z tyłu) . Na końcu dzieli się na oskrzela główne. Miejsce to nazywamy OSTROGĄ TCHAWICY (droga oddechowa) rozdzielająca powietrze do płuc. 
Tchawica to sprężyste przedłużenie krtani zapewniające dopływ powietrza do płuc.

- OSKRZELA- tworzą drzewo oskrzelowe- jest to część układu oddechowego między tchawicą a oskrzelikami . Tworzy system rozgałęzionych rurek.  Ściana oskrzeli wysłana jest błoną śluzową z nabłonkiem wielorzędowym migawkowym umożliwiającym czynne przemieszczanie się śluzu. 
Oskrzela dzielą się na:
                           dwa oskrzela główne (prawe i lewe)
                                                 

                                                            oskrzela płatowe

                                    segmentowe

       oskrzeliki, które kończą się ślepo lub workowato

Oskrzeliki to zakończenia oskrzeli. 
Oskrzela główne (płatowe, segmentowe) zbudowane są jak tchawica . Natomiast oskrzeliki nie posiadają chrząstek . Zbudowane są z mięśni gładkich i włókien sprężystych. Są rusztowaniem dla pęcherzyków płucnych. 

- PŁUCA
to narząd parzysty, występuje płuco prawe i lewe. Oba położone są w klatce piersiowej  i mają kształt stożka z podstawą na przeponie. 


 Komórki płuca to PNEUMOCYTY (dokładnie jest to komórka nabłonka oddechowego w pęcherzykach płucnych)
Płuca są podzielone szczelinami międzypłatowymi na płaty . Prawe płuco jest większe i posiada trzy płaty. Płuco lewe ma dwa płaty i szczelinę skośną i tu znajduje się miejsce na serce. 
Płaty są tworzone przez segmenty (które są  również segmentami oskrzelowymi)
Jednostką funkcjonalną płuca jest GRONKO (elementarna czynnościowa jednostka płuc).
Ściana pęcherzyków jest bardzo cienka , dzięki czemu możliwe jest przenikanie gazów ze światła pęcherzyka do światła naczyń włosowatych. 
Płuca okryte są OPŁUCNĄ. Opłucna składa się z dwóch ścian :
1. zewnętrznej ściennej (przylega do ścian klatki piersiowej)
2. wewnętrznej opłucnej (płucnej) , która zrośnięta jest z płucami.
Między nimi znajduje się jama opłucnowa z ujemnym ciśnieniem.

 ODDYCHANIE
1. PŁUCNE (zewnętrzne) polega na wymianie tlenu i CO2 między krwią, a powietrzem, a następnie doprowadzeniem tlenu do komórek.
2. ODDYCHANIE TKANKOWE (wewnętrzne) polega na wymianie tlenu i CO2 między krwią a tkankami , a następnie na wytworzeniu energii ATP w mitochondriach komórek. 

FAZY ODDECHU

1. wdech- wymaga skurczu mięśni wdechowych ( przepony i mięśni międzyżebrowych ) Mięśnie oddechowe, do których należy przede wszystkim przepona oraz mięśnie międzyżebrowe zewnętrzne umożliwiają unoszenie żeber zwiększając objętość klatki piersiowej, przez co spada ciśnienie w drogach oddechowych prowadzące do wdechu. Wdech trwa tak długo, aż dojdzie do wyrównania ciśnienia pęcherzykowego z ciśnieniem atmosferycznym. W niektórych sytuacjach mechanizm ten wspomagany jest przez mięśnie pochyłe i mostkowo-obojczykowo-sutkowe i mięśnie tłoczni brzusznej.

2. wydech- jest aktem biernym ( przepona i mięśnie międzyżebrowe  rozkurczają się)

 Za regulację oddychania odpowiada ośrodek oddechowy zlokalizowany w rdzeniu przedłużonym i moście. Wywołuje on powstanie rytmu oddychania, kontroluje głębokość i częstość oddechu w zależności od pobudzenia receptorów. Proces jest nieświadomy, choć możliwa jest świadoma kontrola oddychania z udziałem kory mózgu.
Przy spokojnym oddechu pracuje głównie przepona. Płuca przyczepione są do przepony i na górze do mięśni międzyżebrowych. Kiedy organizm ma większy wysiłek oddycha szybciej, wtedy przepona mocniej się kurczy , a większą pracę wykonują mięśnie międzyżebrowe. 
Wdech i wydech nasilony powodują uruchomienie mięśni oddechowych i dodatkowych o których wspomniałam wcześniej. 

WDECH
 mięśnie pociągają kości klatki piersiowej, która powiększa się wraz ze ścianą klatki , rozszerza się opłucna ścienna. Na skutek podciśnienia w jamie opłucnej pociągana jest opłucna płucna , która rozciąga tkankę płucną oraz oskrzeliki co powoduje wciąganie powietrza, czyli wdech.
WYDECH
Po tej fazie mięśnie rozkurczają się, klatka piersiowa zmniejsza się, powietrze z dróg oddechowych jest usuwane, następuje wydech.

Opłucna- błona surowicza otaczająca płuca

PODSUMOWANIE

1. GÓRNE DROGI ODDECHOWE TO JAMA NOSOWA, GARDŁO, KRTAŃ
2. DOLNE DROGI ODDECHOWE TO TCHAWICA I OSKRZELA
3. GŁÓWNY NARZĄD ODDECHOWY TO PŁUCA
4. FUNKCJE NARZĄDÓW:
-jama nosowa: droga oddechowa, ocieplanie wdychanego powietrza, oczyszczanie z zanieczyszczeń wdychanego powietrza
-gardło: droga oddechowa (i pokarmowa)
-krtań: narząd drogi oddechowej, narząd emisji głosu
-tchawica: droga oddechowa (oczyszczanie powietrza z zanieczyszczeń)
-oskrzela: droga oddechowa
-płuca: miejsce wymiany gazowej (pobieranie tlenu i wydalanie CO2)
5. KOMÓRKI PŁUC - pneumocyty
6. GRONO- jednostka funkcjonalna płuca
7. ODDYCHANIE ZEWNĘTRZNE polega na wymianie O i CO2 między krwią a powietrzem, a następnie doprowadzenie tlenu do komórek
8. ODDYCHANIE WEWNĘTRZNE polega na wymianie O i CO2 między krwią a tkankami oraz wewnątrzkomórkowe reakcje chemiczne (ATP) z użyciem tlenu
9. FAZY ODDECHU; wdech i wydech
10. PRZEPONA - główny mięsień oddechowy
11. WDECH: 
- wciągnięcie powietrza jamą nosową
- skurcz mięsni oddechowych
- zwiększenie objętości klatki piersiowej
- powstaje podciśnienie
- zasysa się powietrze do płuc
- obniżenie się przepony
12. WYDECH - akt bierny ( wyzwala się energia elastyczna płuc i klatki piersiowej)
- rozkurcz mięsni oddechowych
- przepona unosi się do góry
- powstaje nadciśnienie usuwane z płuc
- opada klatka piersiowa do stanu pierwotnego

RANY

Budowa i czynność skóry
Skóra stanowi zewnętrzną powłokę ciała. Składają się na nią trzy warstwy: naskórek,
skóra właściwa i tkanka podskórna. Naskórek, szczególnie pogrubiały na
podeszwach i dłoniach, jest zbudowany ze zrogowaciałych komórek nabłonka
płaskiego. Nie zawiera naczyń krwionośnych. Warstwa zrogowaciała ulega stałemu
złuszczaniu na skutek działania zewnętrznych czynników mechanicznych. Mieszczące
się głębiej komórki nabłonkowe podlegają nieprzerwanemu podziałowi i uzupełniają
niedobór. Zwarty układ między naskórkiem a skórą właściwą, dzięki specjalnej budowie
histologicznej, stwarza dużą odporność mechaniczną. Włosy, paznokcie oraz gruczoły
potowe i łojowe określa się jako narządy uzupełniające skóry.

 Mieszczą się one w skórze własciwej.
Skóra spełnia liczne zadania:
1. Chroni przed szkodliwymi wpływami z zewnątrz. Skóra stanowi więc warstwę
ochronną organizmu przed wpływami  fizycznymi, chemicznymi i
biologicznymi działającymi z otoczenia. Zapobiega przenikaniu do
organizmu bakterii chorobotwórczych.
2. Skóra jest głównym regulatorem temperatury ciała.
Dzięki gęstej sieci naczyń skóra jest obficie ukrwiona, co umożliwia
zwiększone oddawanie ciepła z organizmu do otoczenia. Przez parowanie
wydzielanego potu następuje ochłodzenie skóry powodując kolejno ogólne obniżenie
temperatury ciała.
3. Nie uszkodzona skóra zapobiega wysychaniu organizmu przede wszystkim dzięki
warstwie zrogowaciałej naskórka, ale również nieprzepuszczalnej
warstewce łoju. Przyczynia się przez to do regulacji zawartości wody w
organizmie.
4. Narządy uzupełniające skóry wydzielają łój i pot tworząc dodatkową, stale
odnawiającą się, warstwę ochronną. Drogą tą są wydalane produkty przemiany materii.
5. Skóra jest ważnym narządem zmysłu. Różne zakończenia nerwowe rejestrują
uciskanie, dotyk, drgania i temperaturę. Dzięki tym informacjom
wychodzącym ze skóry układ nerwowy może odpowiednio reagować, kierując ruchami i ustawieniem ciała w przestrzeni. Odczuwanie bólu jest sygnałem ostrzegawczym i strażnikiem naszego zdrowia. Czucie bólowe sygnalizują obnażone zakończenia nerwowe mieszczące się w skórze właściwej.

RANY- wszystkie uszkodzenia tkanek, którym towarzyszy przerwanie ciągłości powłok ciała (skóry, błon śluzowych).

Czynniki towarzyszące ranie:

1. uszkodzenie ciągłości przynajmniej powłok ciała
2. krwawienie (jeśli rana sięga poza naskórek)
3. ból (skutek uszkodzenia tkanek i pobudzenia receptorów bólowych – nocyreceptorów)
4. możliwość zakażenia (rana to otwarte wrota zakażenia- przez które może wejść drobnoustrój, ponadto może być zadana „brudnym narzędziem” lub być wynikiem ugryzienia)
5. zaburzenia funkcji danego narządu (im więcej uszkodzonych tkanek tym cięższe rany, im ważniejsze narządy tym, np. układ krążenia, nerwowy, oddechowy tym poważniejsze bezpośrednie zagrożenie życia)
   
   URAZ- działanie siły zewnętrznej na organizm.
   
   

   URAZY DZIELIMY NA:

   
   

   1. mechaniczne
   2. termiczne
   3. chemiczne
   4. elektryczne
   5. promieniowanie jonizujące i niejonizujące
   6. akustyczne
   7. psychiczne

    OBRAŻENIE- fizyczne uszkodzenie ciała, będące wynikiem urazu.
    podział obrażeń:
   

   1. Ze względu na uszkodzenia powłok ciała

   1. zamknięte (tępe)
   2. otwarte: - drążące, - niedrążące

   
    urazy narządowe:
   1. jednorodne
   2. wielonarządowe
   
   
   

   Charakterystyka ran

   Rana cięta- powstaje w wyniku działania ostrego , tnącego narzędzia. Przebieg rany prosty, nie sięga głęboko. Brzegi gładkie, równe, a otaczające tkanki nienaruszone. Przerwaniu ulega grubość skóry i ewentualnie głębiej położone tkanki. Duże krwawienie- jeśli przecięte naczynie. Po chirurgicznym zaopatrzeniu bardzo łatwo się goi. Z pozostawieniem niedużej blizny, np. rana pooperacyjna.

   Rana rąbana- powstaje w wyniku działania ciężkiego, z ostrą krawędzią narzędzia, godzącego z dużą siła prostopadle lub skośnie do powierzchni ciała. Ma charakter rany ciętej, ale jest od niej głębsza i większa. Powoduje rozległe uszkodzenia głębiej położonych tkanek.

   Rana kłuta- powstaje w wyniku działania w głąb ciała narzędzia z ostrym końcem (nóż, pręt gwóźdź). Ma niewielki otwór, sięga wąskim kanałem bardzo głęboko w ciało. Bardzo niebezpieczna, gdy dotyczy klatki piersiowej, brzucha. Przy usuwaniu narzędzia bardzo obfite krwawienie początkowo na zewnątrz, potem do wewnątrz organizmu. Łatwo ulega zakażeniu. Gojenie może być trudne i powodować rozległe blizny.

   Rana szarpana – powstaje w wyniku działania narzędzia o tępych krawędziach (hak, drut kolczasty, gwóźdź), godzącego skośnie lub stycznie do powierzchni ciała. Na skutek pociągania dochodzi do rozrywania tkanek. Rana ma nieregularny kształt, poszarpane, nierówne brzegi. W głębi rany widać niekiedy strzępy oderwanych tkanek. Tworzą się zachyłki i szczeliny. Wskutek zakażenie zniszczonych, obumarłych tkanek rana źle się goi. Po zagojeniu pozostaje duża blizna.

   Rana tłuczona- powstaje w wyniku działania narzędzia tępego lub o tępych krawędziach, godzącego z dużą siłą prostopadle lub skośnie do powierzchni ciała. Najczęściej powstaje na twardym kostnym podłożu. Brzegi nierówne, naskórek otarty, na dnie rany widoczne uszkodzone tkanki. Uszkodzone również otaczające tkanki. Może występować stłuczenie, obrzęk, podbiegnięcia krwawe (siniaki). Krwawienie zazwyczaj niewielkie.

   Rana miażdżona- jest odmianą tłuczonej. Powstaje w wyniku działania bardzo dużej siły narzędziem tępym lub o tępych krawędziach godzącego prostopadle do powierzchni ciała, przygniecenia, przejechania, upadku z wysokości na twarde podłoże. Charakteryzuje się bardzo silnym bólem, niewielkim krwawieniem, rozległym uszkodzeniem okolicznych i głębiej leżących tkanek. Może występować złamanie lub zmiażdżenie kości.

   Rana kąsana- powstaje w wyniku ugryzienia przez człowieka lub zwierzę. Brzegi i ściany rany nierówne, poszarpane, widoczne ślady zębów. Jest zakażona bakteriami z jamy ustnej i gardła, bardzo źle się goi.

   Rana postrzałowa- powstaje na skutek zadziałania pocisków z broni palnej lub odłamków pocisków, min, granatów, bomb.
    Wyróżnia się 3 rodzaje ran postrzałowych:

   -styczna- tworzy się na skutek uszkodzenia zewnętrznej powierzchni ciała przez pocisk lub odłamek, przebiega w postaci bruzdy, ma otwór wlotowy, kanał rany lub odłamek, czasem przypomina ranę szarpaną

   - ślepa- tworzy się na skutek działania pocisku, który przebił powłoki ciała i uszkodził tkanki wewnętrzne, kończy się ślepo pociskiem lub odłamkiem, który utkwił wewnątrz ciała

   - przelotowa- w tym przypadku pocisk przebił powłoki ciała, uszkodził tkanki, a następnie opuścił ciał. Posiada wiec otwór wlotowy i znacznie większy wylotowy oraz kanał rany.

   W ranach postrzałowych najczęściej największe uszkodzenia występują w kanale pocisku- energia posiadana przez pocisk przekazywana jest tkankom organizmu i powoduje ich rozległe uszkadzanie (tkanki uszkodzone nie muszą być w torze pocisku). Obrażenia tym większe im większą pocisk miała energię.

   Rany oparzeniowe- oparzenia to uszkodzenia skóry i głębiej leżących tkanek spowodowane energią termiczną, czyli ciepłem, energią elektryczną, promienistą (energia słoneczna, promienie jonizujące, promienie rtg) , energią chemiczną (oparzenie mocnymi kwasami, np. kwas solny czy siarkowy, oparzenia zasadowe, np. ługiem sodowym).W zależności od mechanizmu, rozległości i głębokości oraz oparzonej okolicy mogą wywoływać różne objawy i powodować różne konsekwencje.
   Rany odmrożeniowe- dotyczą najczęściej rąk, stóp, nosa, małżowin usznych i policzków,chociaż mogą wystąpić w każdej okolicy ciała. Dochodzi do nich w mechanizmie niedokrwienia spowodowanego obkurczeniem się naczyń krwionośnych i zwiększoną krzepliwością krwi na skutek niskiej temperatury. Przy znacznym lub długo działającym zimnie powstają również w wyniku uszkodzenia tkanek przez krystalizującą się w komórkach wodę.
   
   Ze względu na chirurgiczną czystość i ewentualną obecność zakażenia rany dzielimy na:
   - czyste
   -czyste skażone
   -skazone
   -zakażone (brudne)
    Rany czyste- nie ma w nich bakterii lub ilość bakterii w ranie jest niewystarczająca by wywołać zakażenie. W praktyce chirurgicznej są to rany operacyjne w obrębie umytej i odkażonej skóry powstałe w czasie zabiegów operacyjnych , w czasie których nie ma kontaktu z narządami zawierającymi bakterie, grzyby czy inne drobnoustroje. W praktyce dotyczy to operacji bez otwierania światła przewodu pokarmowego , dróg oddechowych, czy dróg moczowych. Do operacji czystych zalicza się wiec planowe operacje naczyniowe, kardiochirurgiczne, operacje ortopedyczne operacje gruczołu tarczowego.
   Rany czyste skażone- powstają w czasie zabiegów operacyjnych przeprowadzanych sterylnie, w których otwierano układ pokarmowy i istnieje potencjalne zagrożenie kontaktu bakterii z raną i i wystąpienie zakażenia. (np. resekcja jelit, operacje żołądka)
   Rany skażone- powstają w czasie zabiegów , w których istniał kontakt rany operacyjnej z z materiałem zawierającym bakterie. Są to operacje , w czasie których nastąpił masywny wyciek treści jelitowej do jamy brzusznej (np. perforacja jelita)
   Rany zakażone - występują u pacjentów, u których przed operacją i przed naruszeniem ciągłości skóry istniały objawy zakażenia. Przykładem może być nacięcie skóry w czasie w celu drenażu ropnia.
   Większość ran z którymi spotykamy się w codziennym życiu to rany pierwotnie zakażone , czyli takie , w których istnieje potencjalne ryzyko, że do rany przedostały się bakterie lub inne drobnoustroje.
   
    Każde gojenie się rany jest pewnego rodzaju procesem zapalnym, a zapalenie to nieswoisty proces odczynowy układu naczyniowo- łącznotkankowego na uszkodzenie organizmu.
   Podstawowe objawy zapalenia to:
   - zaczerwienienie (rubor)
   - obrzęk (tumor- dawne określenie obrzmienia zapalnego)
   - wzrost temperatury ( calor )
   - ból (dolor)
   - oraz upośledzenie czynności
   
   PRZEBIEG GOJENIA SIĘ RANY NIEPOWIKŁANEJ
   
   Najpierw rana wypełniana jest przez krew, i aktywuje się układ krzepnięcia. W okolicach rany gromadzą się neurocyty , limfocyty i makrofagi. Do rany przedostają się granulocyty, a rana wypełnia się włóknikiem, białkami osocza erytrocytami i leukocytami. Wydzielająca się z uszkodzonych naczyń chłonka, wraz z płytkami krwi krzepnie tworząc barierę dla bakterii. Granulocyty pochłaniają martwe tkanki i bakterie (fagocytoza) , a z rozpadających się granulocytów uwalniają się enzymy rozkładające martwe tkanki. Po ok. 12 godzinach ( w ranach zakażonych później) rozpoczyna się odrost nabłonka. Po ok. 48 godzinach w ranie zwiększa się liczba makrofagów , które oczyszczają ranę z bakterii i obumarłych komórek. Rozpoczyna się PROLIFERACJA (wzrastanie) naczyń, czyli intensywne tworzenie się naczyń krwionośnych i chłonnych, które umożliwiają dotarcie do rany fibroblastów. Pojawiają się one w ranie po 2-3 dniach i rozpoczynają wytwarzanie kolagenu (głównego białka tkanki łącznej), który wypełnia ranę. Zaczyna się proces tworzenia blizny. Proces gojenia się niepowikłanej zakażeniem  rany w zależności od wielu czynników trwa od kilku do kilkunastu dni, chociaz pełna przebudowa tkanek kończy się po kilku miesiącach
   
   
   

   Przebieg gojenia ran dzieli się na trzy okresy:

   1)Oczyszczanie – powstanie skrzepu i rozwinięcie stanu zapalnego.

   Rana wypełnia się skrzepem krwi. Skrzep krwi to “biologiczny opatrunek”. Chroni przed nadmiernym odwodnieniem rany i wtargnięciem do niej drobnoustrojów. Na brzegach rany gromadzi się włóknik, który stanowi „rusztowanie” dla powstającego strupa. Strup stanowi barierę ochronną dla nowo powstającej skóry. Rana ulega samooczyszczeniu. Napływają do niej komórki żerne (makrofagi), które oczyszczają ranę z obumarłych komórek.

   2)Przebudowa- odrost nabłonka, naczyń, nerwów i migracja komórek.

   Do rany wnikają naczynia krwionośne. W przypadku małych ran dochodzi do całkowitej regeneracji naskórka z zachowaniem warstwowego układu skóry. Kiedy rana jest zbyt głęboka lub obszerna, organizm nie jest w stanie odbudować wszystkich warstw skóry.

   3)Obkurczanie i wytwarzanie blizny- synteza i uporządkowanie się kolagenu.

   Przy głębokich ranach powstaje blizna. Blizna to nieuporządkowana odnowa tkanki skórnej. W trzecim okresie gojenia na brzegach rany odkłada się kolagen. Kolagen jest rusztowaniem dla powstającej blizny. Komórki tkanki łącznej ulegają namnożeniu, całość zaś pokrywają komórki nabłonka. 

   
   CHARAKTERYSTYKA RAN TRUDNO GOJĄCYCH SIĘ
   
   Ranę ocenia się głównie na podstawie jej wyglądu . Lekarz może ocenić ranę na tej podstawie , dobrać odpowiednie leczenie, prognozować szybkość gojenia. W badaniu ocenia się kilka parametrów.
   WIELKOŚĆ I GŁĘBOKOŚĆ RANY - zwykle ocenia się podając największy i najgłębszy wymiar rany . Nalezy jednak pamiętać, że powierzchowna ocena może być myląca. Wielkość rany może być znacznie większa po oczyszczeniu z martwicy. Niektóre rany i owrzodzenia maja kieszenie sięgające nawet po kilka centymetrów poza widoczny ubytek tkanek. Dokładnej oceny powierzchni rany można dokonać, wykonując badania planimetryczne na podstawie obrysów lub fotografii , często wykorzystując do obliczenia powierzchni specjalne programy komputerowe.
   PRZETOKI mają niewielkie ujście i długi, często bardzo wąski kanał . Może być ich kilka i mogą łączyć się z otwartymi ranami lub ze zbiornikami leżącymi głęboko w tkankach. W przypadku przetok do oceny wykorzystuje się badania radiologiczne z podaniem kontrastu.
   BRZEGI RANY - oglądając je ocenia się ich kolor. Zaczerwienienie nie musi świadczyć o zakażeniu, a biała zmacerowana skóra wokół rany zwykle związana jest z nadmiarem wilgoci. Szarawe i czerwone brzegi , zwłaszcza z brzeżną martwicą, mogą świadczyć o podminowaniu i istnieniu kieszeni, a zasinienie okolicy rany bez widocznych kieszeni jest objawem niedokrwienia okolicznych tkanek.
   WYSIĘK- zawsze towarzyszy procesowi gojenia się rany. Nalezy jednak zawsze ocenić jego ilość ( mały, średni, duży) i rodzaj ( wodojasny, surowiczy, krwisty, surowiczo- krwisty, ropny)
   
   SUCHA MARTWICA- rana pokryta jest grubą, twardą, czarną warstwą tkanki martwiczej.
   OBECNOŚĆ WYDZIELINY ROPNEJ- w ranie może być widoczny gęsty białożółty, żółtozielony, lub żółtobrązowy płyn zawierający bakterie martwe i rozpadające się krwinki lub fragmenty tkanek
   
   OBJAWAMI ZAKAŻENIA RANY SĄ:
   

   • podwyższenie temperatury w okolicy rany
   • podwyższenie temperatury ciała
   • zaczerwienienie brzegów rany
   • obrzęk rany i tkanek wokół niej
   • ból
   • zwiększona ilość wysięgu
   • zmiana barwy wysięgu
   • obecność wydzieliny ropnej
   • nasilający się przykry zapach
   • rozejście się rany
   • powiększanie się owrzodzenia (może ale nie musi być objawem zakażenia)

   
   W celu uproszczenia opisywania ran używa się równiez systemu kolorów określając rany jako: czarne, żółte, czerwone, różowe. Ten podział dotyczy głównie ODLEŻYN.
   Jesli niegojące się owrzodzenie utrzymuje się kilka lat , w jego dnie może dojść do przemiany nowotworowej tkanek. Jest to tzw. WRZÓD MARIOLINA. Objawem jest brodawczakowaty rozrost , łatwe krwawienie, ból, obfita wydzielina, bardzo przykry zapach. Podobnie wyglądają również owrzodzenia , których przyczyną są zmiany nowotworowe, , ulegające rozpadowi pierwotne nowotwory skóry, lub przerzuty do skóry i tkanki podskórnej. W przypadku podejrzenia zmian nowotworowych pobierane sa wycinki do badań histopatologicznych.
   ODLEŻYNY- TEN TEMAT JEST ODDZIELNIE UJĘTY NA BLOGU
   
   
   
   
   

   Rodzaje gojenia rany:

   1)przez rychłozrost (zrastają się brzegi rany bez widocznej ziarniny i klinicznie uchwytnych objawów zapalenia) – dotyczy ran ciętych, zaopatrzonych chirurgicznie. Trwa 6-7 dni. Zazwyczaj powstaje linijna blizna.

   2)przez ziarninowanie – trwa dłużej, dotyczy ran zakażonych, rozległych, z ciałami obcymi, głębokich, z tkankami martwymi, skrzepami krwi. W trakcie gojenia się rana wypełnia się ziarniną (młodą tkanką łączną), która pokrywa się naskórkiem. Naskórkowanie rozpoczyna się od obwodu ku wnętrzu rany. Takie gojenie się wymaga starannej pielęgnacji i częstych zmian opatrunków. Blizna jest duża i widoczna. Niekiedy pojawiają się zmiany zabarwienia skóry.

   3)gojenie pod strupem- odbywa się w płytkich ranach powierzchownych (nie została uszkodzona cała grubość skóry). Z wynaczynionej krwi i wydzieliny powstaje strup, okrywający szczelnie brzegi rany. W przypadku uszkodzenia tylko naskórka- odbudowuje się naskórek, przy głębszych rana wypełnia się ziarniną, a nad nią wytwarza się naskórek. Po zagojeniu się strup odpada samoistnie.

   
   

   Czynniki wpływające na szybkość gojenia się rany:

   1. siła i mechanizm urazu
   2. czas i sposób zaopatrzenia rany- szybkie, prawidłowe i dokładne zaopatrzenie rany przyspieszają gojenie
   3. rodzaj rany: cięte szybciej niż miażdżone
   4. okoliczności rany: dłużej pogryzienia, rany brudne (zabrudzone drobnoustrojami, ciałami stałymi)
   5. lokalizacja rany- dłużej w miejscach, które poruszają się (ręka, noga, okolice pachwin, ust)
   6. czynniki współistniejące- złe odżywienie, podeszły wiek, cukrzyca, napromieniowanie (np. w leczeniu chorób nowotworowych)- wydłużają gojenie.

   
   

   ZASADY PRZY OPATRYWANIU RAN:

   1. Zapewnij poszkodowanemu prawidłową pozycję
   2. Uspokój poszkodowanego, wyjaśnij mu, co zamierzasz zrobić
   3. Jeśli możliwe- stój przodem do rannego i od strony uszkodzonej
   4. Wykonaj opatrunek i mocowanie opatrunku w sposób dla ciebie najbardziej wygodny, ale tak, by nie spadł opatrunek.
   5. Umyj ręce przed zaopatrywaniem rany, nałóż rękawiczki
   6. Opatrunek jałowy umieść bezpośrednio na ranie.
   7. Dotykamy tylko tej części opatrunku, która nie będzie przylegała do rany.
   8. Jeżeli krew przeniknie przez opatrunek, nie zdejmuj go, załóż na wierzch następną warstwę materiału opatrunkowego.
   9. Opatrunek nie może zaburzać krążenia, ale nie może się zsunąć- jeśli możliwe zostaw odsłonięte palce kończyn – będziesz widzieć, czy nie ma zaburzeń krążenia.