DIETA ŁATWOSTRAWNA NISKOBIAŁKOWA

Zastosowanie i cel diety

Dieta łatwo strawna niskobiałkowa jest stosowana w chorobach nerek i wątroby przebiegających

z niewydolnością tych narządów.

Zadaniem diety jest :

1. zapobieganie nadmiernemu wytwarzaniu toksycznych dla organizmu produktów przemiany białkowej,

2. ochrona zmienionych chorobowo narządów – wątroby, nerek,

3. utrzymanie możliwie dobrego stanu odżywienia pacjenta przez dostarczenie potrzebnej ilości energii i składników pokarmowych.

Charakterystyka diety.

Dieta ustalana jest indywidualnie dla każdego pacjenta. Zapotrzebowanie energetyczne wynosi około 35 kcal / kg masy ciała. Waha się w granicach 2000 – 2500 kcal na dobę. Zaplanowana dieta powinna zapewnić realizację potrzeb energetycznych chorego i nie dopuszczać do ich niedoborów.

W diecie stosowanej w niewydolności wątroby głównym źródłem energii dla organizmu są węglowodany, tłuszcze w tej jednostce chorobowej obciążają chory narząd – w stanach ostrych produkty tłuszczowe zaleca się z diety całkowicie wykluczyć. W niewydolności nerek kalorie niebiałkowe pokrywają produkty bogatoenergetyczne – węglowodanowe i tłuszczowe.

Charakterystyczna cecha diety jest zmniejszona ilość białka do granic tolerancji tego składnika przez chorego.

Dieta niskobiałkowa dostarcza 40 – 50 g białka / dobę czyli około 0,6 – 0,7 g na / kg należnej masy ciała . W przypadku zaawansowanej niewydolności nerek lub wątroby ograniczenia tego składnika są dużo większe, wówczas zaleca się poniżej 0,6 g / kg należnej masy ciała, jest to poniżej 40 g / dobę.

Tłuszcze w chorobach nerek nie wymagają ograniczeniu , ale z uwagi na zwiększone stężenie lipidów powinno uwzględnić się tłuszcze roślinne i pochodzące z ryb morskich.

Źródłem węglowodanów są produkty zbożowe.

Ilość węglowodanów w diecie ulega zwiększeniu w chorobach wątroby, związanych z niewydolnością tego narządu, i w nietolerancji tłuszczu. W tym przypadku dużemu ograniczeniu podlegają nie tylko białka, lecz i tłuszcze, dieta więc jest typowo węglowodanowa.

Diety niskobiałkowe nie zapewniają realizacji zapotrzebowania na wapń, żelazo i witaminy rozpuszczalne w wodzie. Wskazana jest suplementacja tych pierwiastków .

Uwagi technologiczne.

Potrawy przyrządza się metodą gotowania, duszenia i pieczenia bez dodatku tłuszczu. Podprawia się zawiesiną z mąki i śmietany lub mleka, kefiru, jogurtu. Tłuszcz ( masło , olej ) należy dodać do gotowych potraw.

Wszystkie posiłki przyrządza się bez dodatku soli, a dozwoloną jej ilość podaje się osobno.

W celu polepszenia smaku potraw można je zakwasić, np.: sokiem z cytryny , kwaskiem cytrynowym, kwaśnym mlekiem, kiszonym żurkiem, serwatką, galaretką lub kisielem owocowym.

Smak potraw podnoszą przyprawy ziołowe zarówno świeże jak i suszone : zielona pietruszka, koperek, seler naciowy, kminek, bazylia, melisa, mięta, estragon, kolendra, tymianek, majeranek, słodka papryka, cynamon i wanilia.

Z uwagi na zmniejszenie płynów, często ogranicza się zupy - można je z diety wykluczyć.

Ilość warzyw i owoców zmniejsza się z uwagi na zawartość w nich sporej ilości potasu i wody .

Zalecane jest wypłukiwanie potasu z ziemniaków i warzyw przez moczenie, odlewanie wody w trakcie gotowania i niewykorzystywania wywarów.

Należy ściśle przestrzegać ilości białka w diecie. Białko zwierzęce ( mimo niewielkiej ilości ) powinno być rozłożone na trzy główne posiłki.

W chorobach wątroby przebiegających z zaawansowaną niewydolnością wykluczyć należy produkty tłuszczowe i zwiększyć podaż warzyw i owoców o około 200g.

Produkty i potrawy	Zalecane	Zalecane w umiarkowanych ilościach	Przeciwwskazane
NAPOJE		Herbata z cytryną, herbata z mlekiem, kawa zbożowa z mlekiem, mleko, kefir, jogurt 2 % tłuszczu, napoje owocowo – warzywne, soki owocowo- warzywne, koktajle w dozwolonej ilości płynów.	Kakao, płynna czekolada, napoje alkoholowe, kawa naturalna.
PIECZYWO	Pszenne, niskobiałkowe, niskosodowe.		Zwykłe pieczywo solone.
DODATKI DO PIECZYWA	Masło, dżem, marmolada, miód.	Ser twarogowy, serek homogenizowany, mięso gotowane, jaja, pasty serowo – warzywne, serowo – rybne, mięsno - jarzynowe.	Wędliny, konserwy, sery dojrzewające żółte, topione, sery pleśniowe, ser „ FETA”, „Fromage „, ryby wędzone, śledzie marynowane.
ZUPY I SOSY GORĄCE	Sosy, łagodne, zaciągnięte żółtkiem, zaprawione masłem, zagęszczone skrobią pszenną, ziemniaczaną: koperkowy, cytrynowy, potrawkowy	Krupnik, jarzynowe z dozwolonych warzyw, ziemniaczana, przetarte owocowe, zaprawiane skrobią pszenną lub ziemniaczaną , z dodatkiem świeżego masła, miękkiej margaryny lub zaciągnięte żółtkiem	Na wywarach mięsnych, kostnych, grzybowych, rosoły, buliony, kapuśniak, ogórkowa, z nasion strączkowych, zaprawiane mąką, kwaśną śmietaną, zasmażkami, zupy w proszku. Sosy ostre na wywarach mięsnych, kostnych, grzybowych, zasmażane.
DODATKI Do ZUP	Grzanki z pieczywa niskobiałkowego, ziemniaki, makarony z mąki niskobiałkowej.	Kasze, ryż.	Dodatki z jajkami, mięsem, nasiona roślin strączkowych, jaja gotowane, na twardo, kluski francuskie, groszek ptysiowy.
MIĘSO DRÓD RYBY		Chude gatunki: cielęcina, młoda wołowina, królik, kurczak, indyk, chude ryby gotowane: dorsz, pstrąg , karmazyn, lin, okoń, fladra, morszczuk, mintaj, płastuga, makrela. Potrawy gotowane, duszone, bez dodatku tłuszczu, , potrawki, budynie, pulpety z dodatkiem skrobi lub pieczywa niskobiałkowego.	Wszystkie w większych ilościach, tłuste gatunki: wieprzowina, baranina, gęsi, kaczki, tłuste ryby : węgorz, łosoś, sum. Potrawy smażone, pieczone, duszone w sposób konwencjonalny, marynowane, wędzone.
POTRRAWY PÓŁMIĘSNE I BEZMIĘSNE	Budynie z mięsa gotowanego, kasz i warzyw, risotto z warzywami, ryż z jabłkami	Zapiekanki z kasz, warzyw i mięsa, kluski ziemniaczano- serowe z mąki niskobiałkowej.	Bigos , fasolka po bretońsku, potrawy smażone na tłuszczu, bliny, krokiety, kotlety.
TŁUSZCZE	Masło, olej : sojowy, słonecznikowy, rzepakowy bezerukowy, kukurydziany, oliwa z oliwek i margaryny miękkie.	Śmietanka.	Smalec, słonina, boczek, łój, margaryny twarde, kwaśna śmietana.
WARZYWA		Pomidor bez skórki, marchew, dynia, buraki, kabaczek, szparagi, pietruszka, seler, szpinak, sałata zielona, cykoria, rabarbar, fasolka szparagowa, groszek zielony, kalafior, brokuły. Warzywa gotowane, rozdrobnione, w formie puree z masłem, drobno starte surówki.	Kiszone, konsewowane z octem, warzywa solone, nasiona roślin strączkowych, ogórki, czosnek, cebula, brukiew, rzepa, kalarepa, zasmażane, grubo starte surówki, warzywa w dużej ilości.
ZIEMNIAKI	Gotowane, w postaci puree.		Ziemniaki smażone: frytki, placki, pyzy, chipsy.
OWOCE		Jagodowe, cytrusowe, jabłka, morele, brzoskwinie, winogrona bez pestek, wiśnie, melon, kiwi, śliwki.	Owoce niedojrzałe, suszone, gruszki, daktyle, czereśnie, kawon, owoce marynowane, owoce w nadmiernej ilości.
DESERY	Kisiele z dozwolonych owoców, galaretki, ciastka ze skrobi pszennej i ziemniaczanej.	Kompoty, budyń mleczny ze skrobią ziemniaczaną lub pszenną ( płynne desery wlicza się do ogólnych ilości płynów).	Tłuste kremy z używkami, desery z przeciwwskazanych owoców, z czekoladą , orzechami, ciasta.
PRZYPRAWY	Sok z cytryny, kwasek cytrynowy, cukier, pietruszka, zielony koperek, majeranek, rzeżucha, kminek, melisa, papryka słodka, estragon, bazylia, tymianek, wanilia, cynamon.	Ocet winny, sól, pieprz ziołowy, vegeta, jarzynka.	Ocet, pieprz, musztarda, papryka ostra, chrzan, magii, kostki bulionowe, ziele angielskie, liść laurowy

Dzienna racja powinna zawierać:

białko ogółem - 8 % sumy dobowego zapotrzebowania energetycznego.

Tłuszcz - 30 % sumy dobowego zapotrzebowania energetycznego.

Węglowodany - 62 % sumy dobowego zapotrzebowania energetycznego.

Przykład diety łatwo strawnej niskobiałkowej na 2000 kcal i 40 g białka

I Śniadanie :

herbata z cytryną ( 250 ml )

pieczywo niskobiałkowe, niskosodowe ( 100 g )

masło ( 15 g )

ser twarogowy ( 50 g )

przecier owocowy ( brzoskwinie 100 g)

miód ( 40 g)

II Śniadanie:

bułka niskobiałkowa , niskosodowa ( 50 g)

margaryna miękka ( 10 g )

pomidor ( 100 g – bez skórki),

Obiad:

żurek z ziemniakami ( 250 ml, ziemniaki 100 g )

makaron nitki niskobiałkowy ( 70 g )

z mięsem ( 50 g ) i włoszczyzną ( 100g bez kapusty)

Podwieczorek: mus owocowy ( 100g ) z bita śmietaną ( 40 g )

Kolacja:

ryż ( 70 g ) z jabłkami ( 100g)

bawarka ( 250 ml )

opracowanie w/g Zdzisławy Wiśniewskiej

na podstawie:

„Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka” mgr Helena Ciborowska, mgr Anna Rudnicka.

„Żywienie człowieka zdrowego i chorego” pod redakcją prof. dr hab. Jana Hasika

DIETA DLA PACJENTÓW Z ODLEŻYNAMI

Na powstanie ran odleżynowych mogą wpłynąć różne czynniki, które trudno wyeliminować, ponieważ wiążą się z ogólnym stanem chorego np.:

• niedokrwistość,
• niedobory witamin,
• zaburzenia przyswajania składników pokarmowych,
• niedożywienie.

Dieta pacjenta z odleżynami polega na uzupełnieniu niedoborów pokarmowych ze szczególnym uwzględnieniem:

• białka (jeżeli nie występują przeciwwskazania związane z inną chorobą np.: ciężką niewydolnością nerek) - zawarte w białkach aminokwasy biorą czynny udział w budowie i regeneracji tkanki mięśniowej. Najlepszym źródłem białka są mleko i jego przetwory, jaja, mięso, drób, ryby.

Zastosowanie tutaj ma dieta łatwo strawna bogatobiałkowa.
1. Posiłki powinny być spożywane regularnie od 4 do 6 razy dziennie.
2. Potrawy należy gotować w wodzie lub na parze, piec bez tłuszczu, w rękawie foliowym, podprawiać zawiesiną z mąki i mleka.
3. Aby zwiększyć ilość białka w jadłospisie, można wykorzystać mleko w proszku jako dodatek do potraw (do zaprawiania zup, sosów, do deserów mlecznych, do różnych ciast i napojów). Białko jaja kurzego również wzbogaca potrawy takie jak: budynie, pulpety, rolady mięsne, omlety.
Desery, surówki, niektóre zupy oraz potrawy z mąki można wzbogacać w białko przez dodanie serka homogenizowanego.
4 . Produkty spożywane powinny być bogate w:
a ). witaminy:

• C (źródłem tej witaminy są owoce dzikiej róży, jagodowe, cytrusowe a także zielona pietruszka, warzywa kapustne, papryka, pomidory, ziemniaki, chrzan),
• A (występuje w tłuszczu rybim – tranie, wątrobie, serach, żółtkach jaja oraz margarynach wzbogaconych w tą witaminę. W organizmie człowieka jest wytwarzana z prowitamin witaminy A – karotenoidów, występujących w produktach roślinnych np.: marchwi, dyni, groszku zielonym, fasolce szparagowej, koperku, morelach, brzoskwini),
• B 2 (znajduje się w mleku i jego przetworach, jajach, produktach zbożowych gruboziarnistych, w drożdżach piwowarskich, w wątrobie),
• E (źródłem tej witaminy są oleje roślinne, zwłaszcza słonecznikowy, margaryny wzbogacone w ten składnik, kiełki i zarodki pszenne, produkty zbożowe gruboziarniste, zielona pietruszka, szpinak, sałata, kukurydza oraz żółtko jaj, masło, mleko i jego przetwory).

b). makropierwiastki:

• WAPŃ (źródłem wapnia są; mleko, przetwory mleczne, konserwy rybne zawierające kościec – sardynki, szproty, jaja, mąka, kasze, warzywa liściaste, orzechy, kakao),
• FOSFOR (znajduje się w jajach, mięsie, rybach, podrobach, mleku i jego przetworach, zwłaszcza w serach podpuszczkowych),
• MAGNEZ (występuje w zielonych częściach roślin czyli w warzywach liściastych, kiełkach zbóż, otrębach, produktach zbożowych pełnego przemiału, kukurydzy, bananach, orzechach, migdałach, kakao i czekoladzie. W mniejszych ilościach w mleku i jego przetworach oraz mięsie),
• POTAS (bogate w potas są ziemniaki gotowane i pieczone w łupinach, zielona pietruszka, seler, marchew, pomidory, kapusta, banany, śliwki, porzeczki, suszone owoce, pieczywo razowe, mleko),
• KRZEM (występuje w pokrzywie i skrzypie polnym, w łuskach ziarna zbóż: płatkach owsianych, otrębach pszennych, w czosnku, szczypiorku, mleczku pszczelim, wodzie źródlanej, w skórce owoców - nie należy obierać jabłek i gruszek, agrest i winogrona należy spożywać ze skórką),

c). mikropierwiastki:

• ŻELAZO (źródłem są; mięso i przetwory mięsne z krwią, ryby, drób, żółtka jaj, mąka z pełnego przemiału, otręby pszenne i ryżowe, zarodki pszenne, szpinak, pietruszka zielona i korzeń, szczypior, szczaw, boćwina i buraki czerwone, brukselka, suszone owoce i warzywa,
• CYNK (występuje w produktach zbożowych z pełnego przemiału, podrobach, mięsie, rybach, żółtkach jaj, nasionach słonecznika, dyni, kiełkach pszenicy).
• 5. Dieta powinna dostarczać odpowiednią ilość błonnika pokarmowego, który pomaga oczyścić organizm z toksyn jednocześnie zabezpieczając przed zaparciami, które bardzo często nękają osoby leżące. Najlepszym źródłem błonnika są owoce i warzywa podawane w postaci gotowanej, duszonej lub pieczonej, tarte lub mielone tak aby nie działały drażniąco na przewód pokarmowy chorego.

6. Należy unikać potraw zalegających w żołądku, wzdymających ostro przyprawionych, używek (papierosów, alkoholu, mocnej herbaty i kawy),
7. Ograniczyć spożycie tłuszczów zwierzęcych, słodyczy, cukru i soli,
8. Należy dbać o utrzymanie należnej wagi ciała pacjenta.

Produkty ipotrawy	Zalecane	Zalecanewumiarkowanychilościach	Przeciwwskazane
NAPOJE	Mleko 2%tłuszczu, jogurt,kefir, maślanka,serwatka, słabaherbata, słabakawa, napojeowocowe, sokiowocowo- warzywnez mlekiem,koktajle mleczno- owocowe	Mocna herbata,mocna kawa,jogurt pełnotłusty,mleko pełnotłuste,	Kakao, czekolada,napoje alkoholowe,wody mineralnegazowane, coca – cola, pepsi,lemoniada
PIECZYWO	Chleb pszenny,suchary, bułki,biszkopt, pieczywopółcukiernicze, drożdżowe,herbatniki	Chleb graham,pieczywo cukiernicze,chrupki pszenne,pieczywo pszennerazowe zdodatkiem słonecznikai soi.	Chleb żytniświeży, chlebżytni razowy,pieczywo chrupkieżytnie.
DODATKI DO PIECZYWA	Masło, chudyi półtłustyser twarogowy,serek homogenizowany,ser ziarnisty,pasty serowez różnymidodatkami, mięsogotowane, chudewędliny, szynka,polędwica drobiowa,chude ryby,ścięte białkojaja, galaretkimięsne, drobiowe,rybne.	Miękkie margaryny,tłusty twaróg,całe jajagotowane namiękko, jajecznicana parze,jajko sadzone,parówki cielęce,ryby wędzone,kiełbasa szynkowa,pasztet drobiowy – chudy robionyw domu.	Tłuste wędliny,konserwy, salceson,kaszanka, pasztetowa,smalec, tłustesery żółte,topione, serpleśniowe, ser „Feta”,jajagotowane natwardo ismażone ztłuszczem.
ZUPY I SOSY GORĄCE	Chudy rosółz cielęciny,kurczaka bezskóry, rosółjarski, krupnik,jarzynowe, ziemniaczana,owocowe zaprawianemąką imlekiem, lubmąką iśmietanką albozaprawą zacieranąz mąkii masła,sosy łagodneze słodkąśmietaną .	Rosół, kalafiorowa, z ogórkówkiszonych, pieczarkowa,zaprawiane mąką i śmietaną, zaciąganeżółtkiem. Chrzanowy, musztardowy,zaciągane żółtkiem	Tłuste, zawiesiste,na mocnychwywarach mięsnych,kostnych, grzybowych,zasmażane, pikantne, z warzywkapustnych, strączkowych. Grzybowy, cebulowy,zasmażane.
DODATKI DO ZUP	Bułka, grzanki,kasza manna,jęczmienna, krakowska,ryż, drobnemakarony, laneciasto, kluskibiszkoptowe.	Kluski francuskie,groszek ptysiowy.	Grube kasze:pęczak, gryczana,grube makarony,kluski kładzione,jaja gotowanena twardo,nasiona roślinstrączkowych.
MIĘSO, DRÓB, RYBY	Chuda cielęcina,królik, kurczakbez skóry,indyk bezskóry, wątroba,chude ryby:dorsz, młodykarp, pstrąg,lin, okoń,szczupak, fladra,sandacz, mintaj,morszczuk. Potrawygotowane: pulpety,budynie, potrawki.	Wołowina, dziczyzna,chuda wieprzowina,ozorki, serca,ryby morskie:makrela, śledzie,karmazyn, sardynka.Potrawy duszonebez obsmażania na tłuszczupieczone wfoli lubpergaminie.	Tłuste gatunki:wieprzowina,baranina,gęsi,kaczki, tłusteryby: węgorz,tłusty karp,łosoś, sum,tołpyga. Potrawy smażone,pieczone wtradycyjny sposób.
POTRAWY PÓŁMIĘSNE I BEZMIĘSNE	Budynie zkasz, warzyw,makaronu cienkiego,mięsa, risotto,leniwe pierogi,tarta zwarzywami, zserem, zowocami	Zapiekanki zkasz, warzywi mięsa,kluski francuskie,makaron zmięsem, kluskiziemniaczane.	Wszystkie potrawysmażone natłuszczu: plackiziemniaczane, bliny,kotlety, krokiety,bigos, fasolkapo bretońsku.
TŁUSZCZE	Masło, słodkaśmietana ( 18%), olejeroślinne: sojowy,słonecznikowy, rzepakowybezerukowy, kukurydziany,oliwaz oliwek.	Masło roślinne,margaryny miękkie.	Smalec, łój,słonina, boczek,margaryny twarde.
WARZYWA	Młode, soczyste:marchew, dynia,kabaczek, patisony,buraki, seler,pietruszka, pomidorybez skórki,skorzonera, szparagi,sałata inspektowa,warzywa zwody zdodatkiem tłuszczu.	Szpinak, kalafior,brokuły, groszekzielony, fasolkaszparagowa, sałatazielona, rabarbar,cykoria, drobnostarte surówkinp. :z marchewki,selera,	Warzywa kapustne,cebula, czosnek,pory, suchenasiona roślinstrączkowych, ogórki,brukiew, rzodkiewki,rzepa, kalarepa,papryka, warzywa  surowe wpostaci grubostartych ,warzywa zasmażane,marynowane, solone
ZIEMNIAKI	Gotowane, pieczone		Smażone ztłuszczem, frytki.
OWOCE	Dojrzałe, soczyste, jagodowe, winogronabez pestek, (w postaci przecierów), cytrusowe,dzikiej róży,brzoskwinie, morele,banany, jabłkapieczone igotowane.	Wiśnie, śliwki,kiwi, melon,(w przypadkuzaparć namoczoneśliwki suszone)	Wszystkie niedojrzałe,gruszki, czereśnie,daktyle, kawon,orzechy, owocemarynowane.
DESERY	Kisiele, budynie, galaretki mleczne, owocowe, jogurty, z serka homogenizowanego, kremy, bezy, musy, suflety, soki i  przecieryowocowe.	Ciasta deserowe,lody	Tłuste ciasta, torty, deseryz używkami, czekolada, batony,chałwa, deseryz kakao.
PRZYPRAWY	Sok z cytryny, kwasekcytrynowy, cukier, pietruszka, zielonykoperek, majeranek, rzeżucha, melisa,bazylia, kminek	Ocet winny,sól, pieprzziołowy, jarzynka,vegeta, paprykasłodka, estragon,tymianek	Ostre: ocet,pieprz, paprykaostra, chili,curry, musztarda,ziele angielskie,liść laurowy,gałka muszkatołowa,gorczyca.

W diecie tej można podawać choremu (po obowiązkowej konsultacji z lekarzem prowadzącym) dietetyczne środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego o różnej konsystencji, smaku i składzie np.: nutridrinki, peptomen, protifar itd.


źródła:
Dietetyka żywienie zdrowego i chorego człowieka – mgr Helena Ciborowska, mgr Anna Rudnicka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
Praktyczny podręcznik dietetyki – redaktor naukowy prof. dr hab. n. med. Mirosław Jarosz wyd. Instytut Żywności i Żywienia.